Vụ xuân năm 2026, Hà Tĩnh triển khai mô hình canh tác lúa giảm phát thải trên diện tích hơn 150 héc-ta tại nhiều địa phương trong tỉnh, áp dụng đồng bộ các tiến bộ khoa học kỹ thuật như mạ khay- máy cấy, tưới ngập – khô xen kẽ và áp dụng quy trình canh tác cải tiến theo phương pháp SRI. Mô hình không chỉ nâng cao hiệu quả sản xuất, gim phát thải khí nhà kính mà còn góp phần thay đổi tư duy canh tác của nông dân, hướng tới nền nông nghiệp xanh, bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng yêu cầu tái cơ cấu ngành trong giai đoạn mới.
Một trong những khâu then chốt quyết định thành công của mô hình là việc chủ động nguồn mạ khay chất lượng cao. Ngay từ đầu vụ, Hợp tác xã Vật tư nông nghiệp Trung Hòa (xã Can Lộc) đã tiếp nhận các đơn hàng sản xuất mạ khay phục vụ mô hình canh tác lúa giảm phát thải trên diện tích hơn 50 héc-ta. Toàn bộ quy trình sản xuất mạ được thực hiện nghiêm ngặt theo quy trình kỹ thuật, từ làm đất, xử lý giá thể, gieo mạ đến chăm sóc, bảo đảm cây mạ sinh trưởng khỏe, đồng đều, đáp ứng yêu cầu cấy máy đúng thời vụ.
Bà Trần Thị Thủy – Giám đốc HTX Vật tư nông nghiệp Trung Hòa cho biết: “So với gieo mạ truyền thống, mạ khay đòi hỏi quy trình kỹ thuật chặt chẽ hơn, nhưng đổi lại cây mạ khỏe, đồng đều, khi cấy máy bén rễ nhanh và sinh trưởng tốt. Chúng tôi xác định đây là khâu nền tảng để các địa phương triển khai thành công mô hình lúa giảm phát thải trong vụ Xuân 2026.”
Theo kế hoạch, vụ Xuân năm nay, Hà Tĩnh triển khai sản xuất hơn 150 héc-ta lúa giảm phát thải tại 12 xã, phường. Bên cạnh hỗ trợ giống, phân bón hữu cơ và kinh phí thuê máy cấy, các địa phương đã chủ động kết nối với doanh nghiệp, hợp tác xã đủ năng lực để tổ chức sản xuất đồng bộ, khép kín các khâu từ làm mạ, cấy máy đến chăm sóc, thu hoạch. Việc hình thành chuỗi dịch vụ kỹ thuật không chỉ giúp nông dân giảm chi phí, tiết kiệm công lao động mà còn bảo đảm sản xuất theo đúng quy trình, đúng thời vụ, hạn chế tình trạng manh mún trong canh tác lúa.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Huy Thành, Giám đốc Sở NN&MT Lê Ngọc Huấn cùng các đại biểu theo dõi trình diễn máy cấy trên đồng ruộng.
Ông Phạm Ngọc Xuân – Trạm trưởng Trạm Bảo vệ thực vật và Thú y khu vực V cho rằng: “Sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị sản xuất mạ khay, dịch vụ cấy máy và ngành chuyên môn đã tạo nên chuỗi kỹ thuật đồng bộ. Nhờ đó, nông dân dễ dàng áp dụng đúng quy trình canh tác lúa giảm phát thải, từ khâu gieo cấy đến chăm sóc, góp phần nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất.” Theo ông Xuân, trong suốt quá trình sản xuất, cán bộ kỹ thuật thường xuyên bám sát đồng ruộng, hướng dẫn nông dân điều tiết nước tưới hợp lý, theo dõi sinh trưởng cây lúa và phòng trừ sâu bệnh kịp thời.
Tại thôn Tân Thượng, xã Can Lộc, gia đình bà Lê Thị Sâm là một trong những hộ tiên phong áp dụng mô hình mạ khay – máy cấy trên diện tích 8 sào lúa hữu cơ giống DT39. Nhìn ruộng lúa mới cấy thẳng hàng, khoảng cách khóm đều tăm tắp, bà Sâm phấn khởi chia sẻ: “Trước đây cấy tay rất vất vả, tốn nhiều công mà cây lúa lại không đều. Từ khi chuyển sang cấy máy bằng mạ khay, gia đình tôi giảm được nhiều chi phí, cây lúa bén rễ nhanh, sinh trưởng đồng đều, việc chăm sóc cũng nhẹ nhàng hơn.”
Vụ xuân 2026, xã Can Lộc còn triển khai mô hình liên kết sản xuất lúa DT39 hữu cơ theo chuỗi giá trị Quế Lâm trên diện tích 6 héc-ta tại cánh đồng Giếng Chùa. Toàn bộ diện tích được sản xuất theo quy trình hữu cơ, sử dụng phân bón hữu cơ sinh học, không dùng thuốc trừ cỏ và hóa chất bảo vệ thực vật. Doanh nghiệp liên kết trực tiếp hỗ trợ kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm, giúp nông dân yên tâm sản xuất. Chính quyền địa phương cũng tích cực vào cuộc, trực tiếp chỉ đạo, phối hợp với các đơn vị chuyên môn hướng dẫn kỹ thuật, bảo đảm mô hình triển khai đồng bộ, đúng quy trình.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Huy Thành kiểm tra mô hình tại xã Toàn Lưu
Vụ Xuân 2026 cũng là lần đầu tiên nhiều địa phương trong tỉnh áp dụng rộng rãi các mô hình canh tác lúa giảm phát thải. Tại Hợp tác xã Nông nghiệp Phú Hà (xã Toàn Lưu), mô hình liên kết sản xuất lúa theo chuỗi giá trị được triển khai trên diện tích khoảng 30 héc-ta với sự phối hợp giữa HTX và Công ty cổ phần Tập đoàn Quế Lâm. Các kỹ thuật chính gồm mạ khay – máy cấy, tưới ngập – khô xen kẽ, sử dụng phân bón hữu cơ và phân sinh học thân thiện với môi trường.
Ông Nguyễn Phi Thìn – Giám đốc HTX Nông nghiệp Phú Hà cho biết: “Liên kết sản xuất theo chuỗi giúp HTX và bà con thống nhất quy trình kỹ thuật, giảm chi phí đầu vào và kiểm soát tốt chất lượng sản phẩm. Đặc biệt, khi có doanh nghiệp bao tiêu, nông dân yên tâm hơn, không còn lo đầu ra bấp bênh như trước.” Ông Thìn cũng cho biết thêm, HTX nhận được sự hỗ trợ của chính quyền địa phương với mức hỗ trợ lên đến 50% giá giống và phân bón hữu cơ, tạo động lực để mở rộng diện tích trong những vụ tiếp theo.
Việc triển khai các mô hình lúa giảm phát thải tại Hà Tĩnh gắn liền với Đề án sản xuất giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025 – 2035, tầm nhìn đến năm 2050 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Trên cơ sở đó, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã sớm ban hành kế hoạch hành động, chỉ đạo các sở, ngành và địa phương chủ động xây dựng lộ trình, lựa chọn mô hình phù hợp với điều kiện thực tiễn. Trọng tâm là đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật canh tác tiên tiến, hỗ trợ vật tư đầu vào và kết nối sản xuất – tiêu thụ theo chuỗi giá trị.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh việc áp dụng mạ khay – máy cấy kết hợp tưới ngập – khô xen kẽ là bước đi quan trọng để tối ưu hóa nguồn nước, ức chế phát thải khí nhà kính và tạo ra những sản phẩm nông nghiệp có giá trị cạnh tranh cao trên thị trường
Tại lễ ra quân sản xuất lúa áp dụng hệ thống thâm canh cải tiến (SRI) ở xã Kỳ Anh và Toàn Lưu, ông Hồ Huy Thành – Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh nhấn mạnh: “Trước đây, đến mùa vụ bà con phải tất bật chạy đua thời vụ, phụ thuộc nhiều vào lao động thủ công. Nay các khâu được cơ giới hóa đồng bộ từ làm đất, cấy, chăm sóc đến thu hoạch, giúp giảm công lao động, chi phí sản xuất, đồng thời nâng cao năng suất, chất lượng lúa gạo.” Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh, việc áp dụng mạ khay – máy cấy kết hợp tưới ngập – khô xen kẽ là bước đi quan trọng để tối ưu hóa nguồn nước, ức chế phát thải khí nhà kính và tạo ra những sản phẩm nông nghiệp có giá trị cạnh tranh cao trên thị trường.
Vụ Xuân 2026, chuyển đổi số và công nghệ xanh đã được triển khai rộng rãi trên các cánh đồng Hà Tĩnh. Đến nay, 12 địa phương xây dựng mô hình sản xuất lúa theo hệ thống thâm canh cải tiến (SRI) gắn với mục tiêu giảm phát thải; trong đó xã Kỳ Anh là điểm sáng với hơn 230 ha, gồm 32 ha SRI và 200 ha tưới ngập – khô xen kẽ, xã Toàn Lưu triển khai SRI trên 30 ha. Cùng với đó, việc sử dụng phân bón hữu cơ, quản lý dịch hại tổng hợp và thu gom rơm rạ sau thu hoạch được tăng cường, góp phần giảm chi phí đầu vào và bảo vệ hệ sinh thái đồng ruộng.
Với sự vào cuộc đồng bộ của ngành chuyên môn, chính quyền địa phương, các hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp và sự chủ động của nông dân, mô hình lúa giảm phát thải đang từng bước khẳng định tính hiệu quả và phù hợp với điều kiện sản xuất của Hà Tĩnh. Đây không chỉ là giải pháp trước mắt cho vụ Xuân 2026 mà còn là nền tảng quan trọng để ngành trồng trọt của tỉnh phát triển theo hướng xanh, bền vững, thích ứng linh hoạt với biến đổi khí hậu trong những năm tới./.
Ánh Nguyệt
