Trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng thịt lợn trong nước ngày càng tăng, đồng thời hướng tới xuất khẩu và nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm chăn nuôi, việc cải tiến đồng bộ từ khâu giống, chọn lọc lợn đực giống chất lượng cao đến áp dụng kỹ thuật thụ tinh nhân tạo (TTNT) cho lợn nái được xem là giải pháp hiệu quả, bền vững. Thụ tinh nhân tạo không chỉ giúp nâng cao năng suất sinh sản, chất lượng đàn con mà còn góp phần hạn chế dịch bệnh, tiết kiệm chi phí và chủ động nguồn giống.
Để TTNT cho lợn nái đạt hiệu quả cao, người chăn nuôi cần tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu kỹ thuật sau:
1. Chuẩn bị trước khi dẫn tinh
- Xác định chính xác thời điểm dẫn tinh là yếu tố quyết định thành công. Lợn nái cần được theo dõi chặt chẽ các biểu hiện động dục để phối giống đúng thời điểm rụng trứng.
- Chuẩn bị đầy đủ dụng cụ dẫn tinh, gồm: bông, pank, xi lanh, ống dẫn tinh, găng tay, khăn hoặc giấy mềm, dầu bôi trơn… Trong đó, bông và pank phải được hấp, khử trùng đảm bảo vệ sinh.
- Tinh dịch cần được bảo quản và sử dụng đúng nhiệt độ:
Tinh dịch chưa bảo quản: 30 – 35°C
Tinh dịch đã bảo quản: khoảng 27°C
Tinh dịch nên được đặt trong bình bảo ôn để đảm bảo chất lượng tinh trùng.
- Vệ sinh ô phối giống: ô phải sạch, khô ráo, có thanh chắn để tránh lợn nái lùi lại cửa chuồng, vừa hạn chế nhiễm bẩn vừa thuận tiện cho thao tác dẫn tinh.
- Chuẩn bị lợn nái: cắt bớt lông đuôi nếu quá dài; vệ sinh sạch sẽ vùng mông và âm hộ bằng nước sạch, sau đó lau khô bằng giấy mềm.
2. Kích thích lợn nái trước khi dẫn tinh
- Để lợn đực đứng phía trước lợn nái nhằm kích thích phản xạ sinh dục (tỷ lệ phù hợp: 3–5 lợn nái/1 lợn đực giống).
- Kích thích lợn nái trong 3–5 phút bằng cách ấn nhẹ lên mông, xoa sát bụng, kích thích vùng âm hộ theo phản xạ tự nhiên khi giao phối.
- Đặt bao cát hoặc kẹp đai lên lưng lợn nái để tạo cảm giác như có lợn đực nhảy phối, giúp lợn đứng yên và tăng hiệu quả tiếp nhận tinh dịch.
- Nên áp dụng phương pháp phối lặp, dẫn tinh 2 lần trong một chu kỳ động dục, mỗi lần cách nhau 10–12 giờ. Nếu chỉ phối 1 lần, tỷ lệ thụ thai và số con sơ sinh/lứa thường thấp hơn.
- Thời điểm dẫn tinh thích hợp nhất là buổi sáng (8–9 giờ) hoặc chiều mát (16–17 giờ).
3. Các thao tác dẫn tinh cho lợn nái
- Bôi trơn ống dẫn tinh bằng dầu bôi trơn chuyên dụng.
- Vạch âm hộ, đưa ống dẫn tinh vào đường sinh dục theo góc chếch 30–45 độ so với mặt phẳng lưng, đồng thời xoay nhẹ ống dẫn ngược chiều kim đồng hồ.
- Vừa nhẹ nhàng đẩy vào, vừa điều chỉnh để đưa ống dẫn tinh tiến sâu đến cổ tử cung (khoảng 25–27 cm). Cần cảm nhận đường đi của ống để tránh gây xây xước niêm mạc – nguyên nhân dẫn đến viêm nhiễm sau này.
- Tiếp tục kích thích lợn nái cho đến khi ống dẫn tinh khớp chặt vào cổ tử cung (thường có cảm giác nặng tay).
- Lắp lọ tinh đã được làm ấm vào ống dẫn tinh, tiếp tục kích thích và để tinh dịch chảy từ từ vào tử cung. Lưu ý giữ lọ tinh cao hơn mông lợn nái, thời gian dẫn tinh khoảng 5–10 phút.
- Sau khi tinh dịch chảy hết, nhẹ nhàng rút ống dẫn tinh theo chiều kim đồng hồ, đồng thời vỗ nhẹ vào mông lợn nái để kích thích co bóp tử cung.
- Vệ sinh sạch sẽ toàn bộ dụng cụ sau khi sử dụng và ghi chép đầy đủ thông tin phối giống vào sổ theo dõi để quản lý sinh sản.
4. Một số tình huống thường gặp và cách xử lý
Trong quá trình dẫn tinh, có thể phát sinh một số tình huống như:
- Tinh dịch không chảy vào: dừng thao tác, xoay lại ống dẫn tinh để thông đúng lỗ dẫn.
- Tinh dịch chảy ngược ra ngoài: kiểm tra lại vị trí ống dẫn tinh, đảm bảo đã khớp đúng cổ tử cung.
- Lợn nái đi tiểu khi đang dẫn tinh: dừng ngay thao tác, rút ống dẫn tinh ra, chờ lợn tiểu xong rồi tiến hành dẫn tinh lại từ đầu./.
Trường Giang
