Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang hướng tới sản xuất bền vững, nâng cao giá trị trên cùng một đơn vị diện tích đất, nhiều địa phương đã chủ động chuyển đổi phương thức canh tác theo hướng đa dạng hóa cây trồng, khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai. Tại xã Kỳ Lạc (Hà Tĩnh), mô hình nông nghiệp đa tầng, đa giá trị do Hợp tác xã Thương mại và Dịch vụ Lâm Hợp triển khai đang bước đầu cho thấy hiệu quả tích cực, mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho người dân địa phương.
Tận dụng đất đai để “lấy ngắn nuôi dài”
Trước đây, nhiều diện tích đất sản xuất tại xã Kỳ Lạc chủ yếu trồng các loại cây bản địa có giá trị kinh tế thấp, hiệu quả sản xuất chưa cao. Nhận thấy tiềm năng đất đai còn lớn, Hợp tác xã Thương mại và Dịch vụ Lâm Hợp đã mạnh dạn chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng phát triển nông nghiệp đa tầng.
Từ tháng 7/2025, hợp tác xã bắt đầu chuyển đổi diện tích sang trồng các loại cây đô thị dài ngày kết hợp với trồng xen các loại cây hoa và dược liệu ngắn ngày. Đến nay, đơn vị đã phát triển khoảng 100 ha cây lâu năm, đồng thời tận dụng gần 40% diện tích để trồng xen canh các loại cây ngắn ngày. Việc bố trí nhiều tầng cây trồng giúp tận dụng tối đa quỹ đất, tăng hiệu quả sử dụng đất và tạo nguồn thu ổn định trong thời gian chờ cây lâu năm cho thu hoạch.
Trung bình mỗi hecta đất sản xuất có thể mang lại lợi nhuận từ 20 đến 50 triệu đồng mỗi năm nhờ nguồn thu từ các loại cây ngắn ngày
Ông Nguyễn Văn Định, Giám đốc Hợp tác xã Thương mại và Dịch vụ Lâm Hợp cho biết: “Chúng tôi xác định phải áp dụng phương thức ‘lấy ngắn nuôi dài’. Trong thời gian chờ các loại cây đô thị phát triển, hợp tác xã trồng xen các loại cây dược liệu, cây hoa như gừng và một số cây ngắn ngày khác để tận dụng quỹ đất, đồng thời tạo nguồn thu phục vụ tái đầu tư sản xuất.”
Theo kế hoạch, các loại cây lâu năm sẽ bắt đầu cho khai thác sau khoảng 3 năm. Trong thời gian này, các loại cây trồng xen canh đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nguồn thu để trang trải chi phí chăm sóc, đầu tư cho vườn cây dài ngày.
Để mô hình đạt hiệu quả, hợp tác xã đã tiến hành khảo sát kỹ điều kiện đất đai, khí hậu và thổ nhưỡng của địa phương trước khi lựa chọn cơ cấu cây trồng phù hợp. Đồng thời, quá trình sản xuất cũng được áp dụng nhiều tiến bộ kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Sau thời gian triển khai, mô hình bước đầu mang lại những tín hiệu tích cực. Trung bình mỗi hecta đất sản xuất có thể mang lại lợi nhuận từ 20 đến 50 triệu đồng mỗi năm nhờ nguồn thu từ các loại cây ngắn ngày. Đây là nguồn thu quan trọng giúp hợp tác xã duy trì hoạt động sản xuất và tiếp tục đầu tư mở rộng mô hình.
Không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế trên cùng diện tích đất, mô hình còn góp phần tạo việc làm cho người dân địa phương. Hiện nay, hợp tác xã đang tạo việc làm thường xuyên cho hơn 40 lao động với mức thu nhập ổn định. Việc kết hợp nhiều loại cây trồng còn giúp hạn chế rủi ro trong sản xuất nông nghiệp. Khi một loại cây gặp khó khăn về thị trường hoặc thời tiết, các loại cây khác vẫn có thể bù đắp nguồn thu, giúp người sản xuất giảm thiểu rủi ro.
Hướng đi cho nông nghiệp bền vững
Theo đánh giá của ngành nông nghiệp địa phương, mô hình nông nghiệp đa tầng, đa giá trị đang cho thấy nhiều ưu điểm. Không chỉ nâng cao hiệu quả sử dụng đất, mô hình còn góp phần đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp, từng bước hình thành vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn.
Đồng chí Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Huy Thành kiểm tra và đánh giá mô hình
Ông Nguyễn Thanh Hải, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Tĩnh cho biết: “Việc phát triển mô hình nông nghiệp đa tầng là hướng đi phù hợp trong quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Tỉnh đang khuyến khích các địa phương hình thành các vùng sản xuất tập trung, liên kết với người dân và các hợp tác xã nhằm xây dựng chuỗi giá trị nông nghiệp đa tầng, đa giá trị.”
Theo ông Hải, mô hình này không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn góp phần phát triển nông nghiệp theo hướng sinh thái, tận dụng tốt tài nguyên đất đai và lao động địa phương. Trong thời gian tới, ngành nông nghiệp tỉnh sẽ tiếp tục hỗ trợ các hợp tác xã và hộ sản xuất về kỹ thuật cũng như kết nối tiêu thụ sản phẩm nhằm giúp mô hình phát triển bền vững.
Thực tế cho thấy, mô hình nông nghiệp đa tầng đang mở ra hướng phát triển mới cho sản xuất nông nghiệp ở nhiều địa phương. Việc kết hợp cây lâu năm với cây ngắn ngày không chỉ giúp tăng hiệu quả kinh tế mà còn tạo ra hệ sinh thái sản xuất bền vững. Đối với các vùng đồi gò, đất lâm nghiệp hoặc những khu vực có diện tích sản xuất lớn, mô hình này càng phát huy hiệu quả khi có thể tận dụng không gian theo nhiều tầng sinh thái khác nhau.
Có thể thấy, trong bối cảnh nông nghiệp đang chuyển dịch theo hướng hiện đại và bền vững, các mô hình nông nghiệp đa tầng, đa giá trị sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng. Không chỉ nâng cao giá trị sản xuất trên cùng diện tích đất, mô hình còn góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho người dân nông thôn. Với những kết quả đạt được bước đầu, mô hình tại Kỳ Lạc được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những hướng đi hiệu quả trong phát triển nông nghiệp bền vững, đồng thời là kinh nghiệm thực tiễn để các địa phương khác tham khảo và nhân rộng trong thời gian tới./.
Ánh Nguyệt
