Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp hướng tới an toàn, bền vững và nâng cao giá trị nông sản, việc phát triển cây có múi theo tiêu chuẩn hữu cơ đang được nhiều địa phương ở Hà Tĩnh quan tâm triển khai. Thực tế cho thấy, áp dụng quy trình chăm sóc hữu cơ không chỉ giúp cải thiện chất lượng cam, chanh mà còn góp phần bảo vệ môi trường sinh thái, nâng cao thu nhập cho người trồng.
- Điều kiện đất đai và chuẩn bị vườn trồng
Cam, chanh sinh trưởng tốt trên đất tơi xốp, tầng canh tác dày, thoát nước tốt, độ pH thích hợp từ 5,5–6,5. Tại Hà Tĩnh, cần đặc biệt chú trọng khâu thoát nước do lượng mưa lớn, độ ẩm cao.
Trước khi trồng, tiến hành làm sạch cỏ dại, lên luống hoặc đào hố kích thước 60×60×60 cm. Bón lót hoàn toàn bằng phân hữu cơ như phân chuồng hoai mục (10–15 kg/hố), kết hợp mùn hữu cơ, trấu hun và vôi bột xử lý đất. Sau khi bón lót, lấp đất và ủ hố từ 20–30 ngày nhằm hạn chế mầm bệnh trong đất.
Cây giống phải có nguồn gốc rõ ràng, khỏe mạnh, không nhiễm sâu bệnh. Trồng cây vào thời điểm thời tiết thuận lợi, tránh mưa lớn kéo dài gây úng rễ.
- Chế độ tưới nước và giữ ẩm
Trong sản xuất hữu cơ, tưới nước cần đảm bảo đủ ẩm nhưng không gây ngập úng. Ưu tiên áp dụng tưới nhỏ giọt hoặc tưới gốc vào sáng sớm và chiều mát.
Vào mùa khô, tưới 2–3 ngày/lần tùy điều kiện thời tiết. Mùa mưa cần theo dõi độ ẩm đất, chủ động khơi thông rãnh thoát nước, hạn chế tưới bổ sung. Phủ gốc bằng rơm rạ, cỏ khô hoặc vật liệu hữu cơ giúp giữ ẩm, hạn chế cỏ dại và cải thiện cấu trúc đất.
- Bón phân và dinh dưỡng theo hướng hữu cơ
Nguyên tắc bón phân trong canh tác hữu cơ là sử dụng các loại phân hữu cơ đã qua xử lý hoai mục, phân vi sinh, phân trùn quế và chế phẩm sinh học, tuyệt đối không dùng phân bón hóa học.
Hằng năm, mỗi cây cam, chanh được bón từ 20–30 kg phân chuồng hoai, chia làm 2–3 đợt: sau thu hoạch, trước ra hoa và nuôi quả. Kết hợp bón phân hữu cơ vi sinh, chế phẩm EM, Trichoderma để tăng khả năng phân giải chất hữu cơ, cải tạo đất và phòng ngừa bệnh hại rễ.
Ở giai đoạn ra hoa, đậu quả và phát triển quả, bổ sung các chế phẩm hữu cơ giàu kali và vi lượng nhằm nâng cao tỷ lệ đậu quả, tăng chất lượng và mẫu mã sản phẩm.
- Tạo tán, cắt tỉa hợp lý
Cắt tỉa là khâu quan trọng giúp cây sinh trưởng cân đối, hạn chế sâu bệnh. Định kỳ loại bỏ cành già, cành sâu bệnh, cành vượt và những cành mọc trong tán gây rậm rạp. Việc tạo tán thông thoáng giúp tăng khả năng quang hợp, giảm áp lực sâu bệnh trong điều kiện khí hậu nóng ẩm của Hà Tĩnh.
- Phòng trừ sâu bệnh bằng biện pháp sinh học
Canh tác hữu cơ yêu cầu phòng trừ sâu bệnh theo nguyên tắc “phòng là chính”. Người trồng cần thường xuyên thăm vườn, phát hiện sớm đối tượng gây hại.
Áp dụng các biện pháp sinh học như sử dụng bẫy màu để quản lý rệp, ruồi; dùng chế phẩm sinh học Bacillus thuringiensis (BT) để phòng trừ sâu non; Trichoderma, Bacillus subtilis để hạn chế bệnh nấm gây hại. Ngoài ra, có thể sử dụng dung dịch thảo mộc từ tỏi, ớt, gừng… để xua đuổi côn trùng.
Khuyến khích trồng xen cây hoa, cây che phủ nhằm thu hút thiên địch, tạo cân bằng sinh thái trong vườn cây có múi.
- Thu hoạch và quản lý sau thu hoạch
Cam, chanh được thu hoạch khi quả đạt độ chín sinh lý, màu sắc và kích thước đúng đặc trưng giống. Thu hoạch bằng tay, tránh làm xây xát vỏ quả. Sau thu hoạch, phân loại, để ráo nước, bảo quản nơi khô thoáng, sạch sẽ nhằm giữ chất lượng sản phẩm.
- Ghi chép và quản lý hồ sơ sản xuất
Để đáp ứng yêu cầu chứng nhận và truy xuất nguồn gốc, người sản xuất cần ghi chép đầy đủ nhật ký chăm sóc, bón phân, phòng trừ sâu bệnh và thu hoạch. Đây là cơ sở quan trọng để phát triển sản xuất hữu cơ bền vững, nâng cao giá trị và khả năng tiêu thụ sản phẩm cam, chanh Hà Tĩnh trên thị trường.
Hữu Ngọc
