Quy trình kỹ thuật trồng cây Sâm bố chính theo hướng Vietgap – Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh | Nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, chăn nuôi

Tên khoa học: Abelmoschus sagittifolius (Kurz) Merr.

Họ thực vật: Họ Bông (Malvaceae)

Bộ phận sử dụng: Toàn bộ phần rễ củ hoa

Mục tiêu: Đạt năng suất dược liệu khô thu được trên 1,7 tấn/ha

Chọn vùng trồng

– Đồng bằng, trung du hay miền núi thấp.

– Chọn đất thịt nhẹ, nhiều mùn, hơi ẩm, không bị úng, tưới tiêu thuận lợi, có độ pH từ 6 – 7. Đất đồi núi, trung du, vùng ven sông, ven bãi đều có thể trồng được Sâm bố chính.

– Không bị ngập úng vào mùa mưa.

– Vùng đất trồng không bị ô nhiễm bởi các kim loại nặng, các vi sinh vật gây hại, dư lượng thuốc BVTV (nhóm clo và lân hữu cơ) đạt dưới ngưỡng tối đa cho phép theo QCVN 03/2008/BTNMT.

– Khu vực trồng có nguồn nước tưới an toàn, không bị ô nhiễm các kim loại nặng, các vi sinh vật gây hại, dư lượng thuốc BVTV (nhóm clo và lân hữu cơ) theo tiêu chuẩn nước tưới tiêu trong nông nghiệp (QCVN 39/2011/BTNMT).

Giống và kỹ thuật gieo giống

Cây Sâm bố chính được gieo thẳng từ hạt. Có hồ sơ sản xuất giống kèm theo.

– Tiêu chuẩn hạt giống đem gieo: Hạt giống phải đảm bảo tỷ lệ nảy mầm ≥ 85%; Độ thuần ≥ 95%, lẫn tạp < 5%; P_{1000 hạt} ≥ 9,0 g; Độ ẩm 9-10%; Kích thước hạt: Dài ≥ 0,3 cm; Rộng ≥ 0,2 cm; Không có mầm sâu bệnh hại

Sản xuất dược liệu yêu cầu cần phải gieo thẳng hạt giống trên ruộng sản xuất, vì vậy tốn nhiều giống, thông thường cứ trồng 01ha dược liệu phải sử dụng 10-12kg hạt giống.

Thời vụ gieo trồng

Thời vụ gieo hạt: Từ giữa tháng 2 đến đầu tháng 3.

4. Đất trồng và kỹ thuật làm đất

– Yêu cầu đất đai: Sâm bố chính là loại cây chịu hạn trung bình, chịu úng kém, phát triển tốt ở nhiều loại đất. Đất phải cao ráo, tơi xốp, thoát nước tốt.

– Làm đất, lên luống trồng: Đất phải được dọn sạch cỏ dại (không sử dụng thuốc diệt cỏ), cày ải cho gốc cỏ chết, sau đó bừa kỹ cho đất tơi xốp. Lên luống cao 30 – 35cm, rộng 1 – 1,2m, rãnh 30 cm để tiêu nước khi trời mưa và thuận tiện cho việc chăm sóc. Cuốc thành 4 hàng (rạch)/luống, sâu 15 – 20cm.

Mật độ, khoảng cách trồng

Tỉa ổn định để cây cách cây với khoảng cách 20 x 15cm (hàng cách hàng 20cm, cây cách cây 15cm) tương ứng với mật độ 33 vạn cây/ha.

Phân bón và kỹ thuật bón phân

– Lượng phân bón cho 1 ha: Phân chuồng hoai mục: 20 tấn + 250 kg N + 200 kg P₂O₅ + 150kg K₂O

Loại phân	Lượng phân (kg/ha)	Tỷ lệ bón (%)
		Bón lót	Bón thúc
		Bón lót	Lần 1	Lần 2	Lần 3
Phân chuồng mục	20,000	100	–	–	–
Đạm u rê	540	–	20	40	40
Phân supe lân	1250	100	–	–	–
Kali clorua	250	–	20	40	40
Vôi bột	500	100	–	–	–

– Cách bón như sau:

+ Bón lót: Vôi bột được rải đều trên mặt luống sau khi cày bừa xong. Toàn bộ phân chuồng phân lân và vôi bột, bón theo rạch hoặc hốc tương ứng với mật độ, sau đó lấp đất (nếu rạch hàng sâu 7 -10 cm, rộng 5 cm), sau 5 -7 ngày tiến hành trồng cây.

+ Bón thúc làm 3 đợt:

– Bón thúc lần 1 (khi cây lên lá thật, kết hợp bắt đầu tỉa định cây: sau gieo khoảng 20-25 ngày). Bón 20% đạm u rê + 20% kali clorua hoà đạm với nước để tưới cho cây, kali bón theo hàng. Bón phân kết hợp với làm cỏ vun gốc. Chú ý tưới nước, giữ ẩm.

– Bón thúc lần 2 (khi cây có 8-10 lá thật, tỉa ổn định mật độ cây: sau khi bón lần 1 khoảng 40-45 ngày): Bón 40% u rê + 40% kali clorua, trộn đều, bón rải theo hốc, tưới nước làm tan phân và giữ ẩm.

– Bón thúc lần 3: (khi cây giao tán, hoa nở đều: sau khi bón lần 2 khoảng 45-50 ngày). Bón 40% đạm u rê + 40% kali clorua. Bón theo hàng (rạch), bón xong tưới nước, giữ ẩm cho cây.

Kỹ thuật gieo trồng

– Khi đến thời vụ trồng sau khi đã chuẩn bị đầy đủ đất trồng như làm đất, bón phân thì tiến hành xử lý hạt giống. Lấy hạt giống và phơi hạt trong nắng nhẹ 1-2 giờ, sau đó ngâm trong nước (3 sôi 2 lạnh) trong 2 giờ, vớt ra dội lại nước lã cho đến khi thấy nước thải ra trong, để ráo nước và tiến hành ủ hạt, hàng ngày lấy ra dội lại bằng nước lã sạch, làm như vậy từ 2-3 ngày, hạt bắt đầu nứt nanh trắng, tiến hành cho gieo hạt. Dùng que rạch sâu 1,5cm theo hàng cách hàng 20cm trên mặt luống. Rắc hạt theo rạch cứ 10-15cm gieo cho 1-2 hạt, rắc hạt xong phủ nhẹ đất để lấp hạt. Gieo xong, dùng rơm phủ nhẹ trên mặt luống.

– Tỉa định cây: Khi cây ra lá thật, định khoảng cách cây cách cây 15cm.

– Tưới nước giữ ẩm: Thường xuyên tưới giữ ẩm cho Sâm bố chính, dùng hệ thống tưới nhỏ giọt cho Sâm bố chính là tốt nhất, ngoài ra có thể sử dụng phương pháp tưới ngấm. Nước tưới cho Sâm bố chính có thể sử dụng là nước sông, suối, ao, hồ, giếng khoan,… là nước an toàn được giới hạn bởi GAP.

– Khơi thông rãnh luống: Thường xuyên xới xáo cỏ ở rãnh luống để khơi thông và vệ sinh sạch sẽ, tránh nước mưa ngập úng cục bộ.

– Làm cỏ: Thường xuyên làm cỏ kết hợp vun gốc cho cây. Đợt 1 sau khi cây mọc đều, đợt 2 khi cây ra lá thật, làm cỏ kết hợp với tỉa định khoảng cách cây. Làm cỏ chủ yếu là dùng liềm cắt hoặc nhổ cỏ khi cỏ còn mới nhú trên mặt đất. Không dùng cuốc xới xáo vì có thể làm đứt rễ củ Sâm bố chính. Tiếp tục làm cỏ, vun gốc trước khi tưới nước hay bón phân. Ngắt nụ hoa thường xuyên. Từ cuối tháng 5 đặc biệt là tháng 6, tháng 7, cây ra hoa nhiều, cần ngắt hết toàn bộ hoa, nụ để cây nuôi củ. Không sử dụng thuốc diệt cỏ.

– Thường xuyên tổ chức việc giám sát, kiểm tra toàn bộ quá trình chăm sóc.

Phòng trừ sâu bệnh hại

– Bệnh hại: Sâm bố chính ít bị các loại bệnh hại trong suốt quá trình sinh trưởng và phát triển trên đồng ruộng.

– Sâu hại: xuất hiện sâu xám (Agrotis ipsilon Rott), sâu xanh ăn lá (Helicoverpa armigera) và sâu gai (Dactylispa sp) ăn hoa quả.

– Mức độ gây hại: sâu xám và sâu xanh ăn lá xuất hiện khi cây còn nhỏ, chưa ra hoa, mức gây hại nhẹ. Sâu gai xuất hiện khi cây có nhiều hoa và quả non với mức gây hại trung bình.

– Biện pháp phòng trừ:

+ Kiểm tra đồng ruộng thường xuyên và phòng trừ ngay nếu có sự phát sinh của sâu hại. Nhổ bỏ toàn bộ những cây bị rệp sáp gây hại đem ra xa khu sản xuất.

+ Sau mỗi vụ thu hoạch cần thu gom sạch sẽ những tàn dư của cây (thân, lá) ở vụ trước đem ra khỏi ruộng tiêu hủy hoặc ủ làm phân bón để tiêu diệt mầm mống sâu bệnh hại trên đó, hạn chế lây lan sang cho vụ sau.

Dựa vào mức độ phổ biến của sâu bệnh hại, có biện pháp phòng trừ hữu hiệu.

+ Sử dụng biện pháp canh tác: Cày đất phơi ải để tiêu diệt trứng và nhộng. Làm đất kỹ, sạch cỏ trước khi trồng, làm sạch cỏ quanh bờ để hạn chế nguồn ký chủ phụ của sâu. Bắt sâu bằng tay vào buổi sáng sớm hay chiều tối bằng cách bới đất quanh gốc cây bị sâu cắn để bắt sâu.

+ Sử dụng biện pháp sinh học: Bẫy bướm trưởng thành bằng bả chua ngọt (ở các tỉnh miền Bắc thường từ cuối tháng 2 đến giữa tháng 3 và từ cuối tháng 9 đến giữa tháng 10). Mỗi ha đặt 3 bẫy, mỗi bẫy cách nhau 400 – 500m. Cách làm bẫy bả chua ngọt: 4 phần đường + 4 phần dấm + 1 phần rượu + 1 phần nước. Cho vào trong bình đậy kín sau 3 – 4 ngày khi thấy mùi chua ngọt thì thêm vào 1% thuốc trừ sâu. Quấn giẻ hay bùi nhùi rơm rạ vào đầu gậy nhúng vào bả cắm trên bờ ruộng. Sau 2 – 3 ngày nhúng lại 1 lần. Bướm trưởng thành sẽ bay vào ăn bả chua ngọt và bị chết.

+ Hạn chế sử dụng hóa chất. Nếu thấy mật độ sâu cao và liên tục gia tăng thì phải dùng thuốc trừ sâu để phun. Có thể sử dụng các loại thuốc có hoạt chất như: Abamectin (ví dụ: Aremec 18EC, 36EC, 45EC; Plutel 3,6EC); Chlorpyrifos Ethyl + Cypermethrin (ví dụ: Tasodant 6G, 12G, 600EC, 600WP; Serpal super 550EC); Emamectin benzoate 5% (ví dụ: Ansuco 5WG). Cần xem kỹ hướng dẫn trên nhãn thuốc về liều lượng và cách sử dụng thuốc. Trước khi thu hoạch 30 ngày không phun thuốc BVTV cho cây./.

Vân Anh