Hà Tĩnh là địa phương thường xuyên chịu ảnh hưởng của nắng nóng gay gắt vào mùa hè, đặc biệt là gió Lào khô nóng kéo dài, khiến nhiệt độ môi trường có thời điểm lên rất cao, có nhiều nơi vùng núi lên trên 400C. Điều kiện thời tiết khắc nghiệt này tác động trực tiếp đến sức khỏe đàn ong, làm giảm khả năng thu mật, thậm chí gây hiện tượng ong bỏ tổ nếu không có biện pháp chăm sóc phù hợp. Vì vậy, việc chủ động áp dụng các giải pháp chống nóng tổng hợp, trong đó sử dụng hệ thống tưới phun sương, đang trở thành hướng đi hiệu quả cho người nuôi ong trên địa bàn.
Hệ thống tưới phun sương là giải pháp kỹ thuật dễ áp dụng, chi phí không quá cao nhưng mang lại hiệu quả rõ rệt. Khi vận hành, hệ thống tạo ra các hạt nước nhỏ li ti, giúp hạ nhiệt độ môi trường xung quanh khu vực đặt thùng ong, đồng thời tăng độ ẩm không khí và cung cấp nước cho đàn ong. Nhờ đó, đàn ong giảm stress nhiệt, duy trì hoạt động bay đi lấy mật, nuôi ấu trùng và bảo vệ tổ tốt hơn trong những ngày nắng nóng cao điểm.
Sử dụng hệ thống tưới phun giúp giải nhiệt cho đàn ong
Thực tế tại hộ gia đình bà Nguyễn Thị Yên, thôn 1, xã Vũ Quang, việc đầu tư hệ thống phun sương kết hợp với bố trí thùng ong dưới tán cây đã cho thấy hiệu quả tích cực. Vào các khung giờ nắng gắt từ 11 giờ đến 15 giờ, thời điểm nhiệt độ ngoài trời lên cao nhất trong ngày, nguồn hoa tiết mật, tiết phấn giảm, nên ong ít bay đi kiếm ăn. Phần lớn ong tập trung trong tổ làm cho mật độ đàn tăng cao, kéo theo nhiệt độ trong tổ tăng nhanh. Khi quá nóng, ong có xu hướng tụ tập thành từng chùm ở cửa tổ hoặc bám bên ngoài thùng để giảm nhiệt bên trong. Đây là dấu hiệu cho thấy đàn ong đang chịu áp lực nhiệt lớn, nếu kéo dài sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe và hoạt động của đàn. Lúc đó hệ thống phun sương được vận hành giúp giảm đáng kể nhiệt độ khu vực nuôi. Bên cạnh đó vận hành hệ thống thời điểm này khi đàn ong ít ra ngoài nên không làm ảnh hưởng nhiều đến hoạt động bay đi kiếm mật, đồng thời hạn chế nguy cơ làm ướt cánh ong gây khó khăn cho quá trình di chuyển. Mặt khác, phun sương vào không gian xung quanh giúp làm mát môi trường một cách gián tiếp, không tác động trực tiếp vào đàn ong nhưng vẫn đạt hiệu quả hạ nhiệt rõ rệt. Nhờ đó, đàn ong phát triển ổn định, hạn chế hiện tượng tụ đàn ngoài cửa tổ, giảm tỷ lệ hao hụt và vẫn đảm bảo sản lượng mật.
Bà Nguyễn Thị Yến, chăm sóc đàn ong
Để nâng cao hiệu quả chống nóng, ngoài việc sử dụng hệ thống phun sương, người nuôi ong cần áp dụng đồng bộ nhiều biện pháp kỹ thuật khác. Trước hết là lựa chọn vị trí đặt thùng ong hợp lý, ưu tiên nơi cao ráo, thông thoáng, có bóng râm tự nhiên hoặc làm giàn che bằng lưới, lá cọ. Tránh đặt thùng ong tại khu vực hấp nhiệt mạnh như nền bê tông hoặc gần mặt đường nhựa.
Cung cấp nước sạch đầy đủ cho đàn ong cũng là yếu tố hết sức quan trọng. Người nuôi nên bố trí máng nước gần khu vực nuôi, có vật nổi để ong dễ bám, giúp ong chủ động lấy nước làm mát tổ và phục vụ sinh hoạt. Trong những ngày nắng kéo dài, cần kiểm tra và bổ sung nước thường xuyên.
Bên cạnh đó, việc cải tạo và điều chỉnh thùng nuôi cũng góp phần giảm nhiệt hiệu quả. Có thể mở rộng cửa tổ, tạo khe thoáng hoặc kê cao thùng để tăng cường lưu thông không khí. Thường xuyên vệ sinh, loại bỏ cầu ong cũ, ẩm mốc để giữ môi trường trong tổ luôn khô ráo, sạch sẽ.
Người nuôi cũng cần chú ý điều chỉnh chế độ chăm sóc đàn ong trong mùa hè. Hạn chế kiểm tra, chia đàn hoặc khai thác mật vào thời điểm nắng nóng cao, tránh làm xáo trộn đàn ong. Các thao tác kỹ thuật nên thực hiện vào sáng sớm hoặc chiều mát.
Ngoài ra, có thể áp dụng thêm một số biện pháp hỗ trợ như sơn màu sáng cho thùng ong để giảm hấp thụ nhiệt, lót vật liệu cách nhiệt trên nắp thùng, hoặc trồng thêm cây xanh tạo bóng mát lâu dài cho khu vực nuôi ong.
Theo ông Phạm Trường Sơn – Kỹ sư Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh cho biết: “Để bảo vệ đàn ong mùa nắng nóng người chăn nuôi ong cần lưu ý: Phải bố trí các thùng ong dưới các tán cây che bóng, phía trên dùng lá tro kè và các vật dụng cách nhiệt để ánh nắng không chiếu trực tiếp vào thùng ong. Những đàn có cửa sổ phía sau phải đóng kín để đàn ong điều hòa nhiệt độ được tốt vì nó chỉ có tác dụng khi vận chuyển đàn ong đi xa, kê cao cửa tổ và kê hở nắp thùng, đặt các thước ong và vách ngăn đúng quy trình kỹ thuật để đàn ong điều hòa nhiệt độ đảm bảo đạt từ 33 – 350C. Phía bên trong thùng ong cho thêm cầu khi thấy ong thợ xây lưỡi mèo vì đây là đàn ong có nhu cầu xây thêm bánh tổ mới, đồng thời bổ sung nước sạch vào máng pha thêm các loại vitamin, khoáng chất để tăng cường sức khỏe, giúp đàn ong đỡ tốn công đi lấy nước và có tác dụng điều hòa nhiệt độ trong tổ tốt hơn”.
Trong điều kiện thời tiết ngày càng diễn biến phức tạp, việc kết hợp linh hoạt các giải pháp chống nóng, đặc biệt là ứng dụng hệ thống tưới phun sương, sẽ giúp đàn ong thích nghi tốt hơn với môi trường, phát triển ổn định và nâng cao hiệu quả kinh tế cho người nuôi ong tại Hà Tĩnh./.
Thái Thơm
