Trước diễn biến thời tiết ngày càng khó lường, Hà Tĩnh định hướng sản xuất vụ Đông 2026 theo hướng chủ động từ sớm, linh hoạt về thời vụ, tập trung vào những vùng có lợi thế, gắn sản xuất với nhu cầu thị trường nhằm giảm rủi ro và nâng cao giá trị trên đơn vị diện tích.

Chủ động vượt khó, hình thành những mô hình hiệu quả

Vụ Đông 2025 diễn ra trong điều kiện không thuận lợi khi bão, lũ và nhiều đợt mưa lớn kéo dài trong tháng 9, tháng 10 và đầu tháng 11 làm ảnh hưởng đến tiến độ gieo trồng cũng như sinh trưởng của cây trồng. Trong khi đó, giá vật tư, nhân công tăng, một bộ phận người dân thiếu vốn tái đầu tư sau thiên tai. Trước thực tế này, ngành nông nghiệp Hà Tĩnh đã chủ động tham mưu UBND tỉnh ban hành các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn sản xuất; phân công cán bộ bám sát cơ sở, phối hợp với địa phương tranh thủ thời tiết thuận lợi để đẩy nhanh tiến độ gieo trồng, đồng thời tăng cường dự tính, dự báo và phòng trừ dịch hại. Nhờ đó, tổng diện tích gieo trồng các cây hằng năm chính trong vụ Đông 2025 đạt 12.082 ha, tương đương cùng kỳ năm trước và bằng 97,44% kế hoạch. Sản lượng đạt 96.255 tấn, tăng 5.933 tấn so với vụ Đông 2024.

Đáng chú ý, bên cạnh phương thức sản xuất truyền thống, một số vùng đã chuyển mạnh sang sản xuất hàng hóa, gắn với liên kết tiêu thụ. Tại xã Mai Hoa và Hương Đô, mô hình dưa leo liên kết với Công ty TNHH Dưa leo Quê Vùng Miền cho thấy hiệu quả rõ nét khi sản phẩm được thu mua ổn định với giá 12.800 – 13.000 đồng/kg, lợi nhuận bình quân khoảng 290 – 320 triệu đồng/ha.Việc gắn sản xuất với doanh nghiệp không chỉ giúp người dân yên tâm về đầu ra mà còn tạo động lực chuyển đổi cơ cấu cây trồng, khai thác hiệu quả những diện tích đất phù hợp với cây màu có giá trị cao.

Cùng với đó, sản xuất trong nhà lưới tiếp tục phát huy hiệu quả. Trong vụ Đông 2025, khoảng 50 cơ sở với tổng diện tích 140.000 m² được khắc phục, đầu tư và đưa vào sản xuất. Các cơ sở từng bước hoàn thiện hệ thống nhà màng, màng lưới, tưới và hạ tầng phục vụ sản xuất, tạo điều kiện chủ động hơn trước tác động của thời tiết. Tại xã Thạch Lạc, khoảng 22.000 m² với 5 nhà lưới được sử dụng để sản xuất rau, dưa chuột, mướp đắng… Ở xã Đồng Tiến, diện tích nhà lưới khoảng 7.300 m² cũng được khai thác để sản xuất rau, củ, quả. Doanh thu bình quân đạt khoảng 20 – 25 triệu đồng/500 m². Ngoài thương lái và chợ truyền thống, một số cơ sở đã chủ động quảng bá, bán hàng qua Zalo, Facebook, mở thêm hướng tiêu thụ trực tiếp. Những mô hình này cho thấy, trong điều kiện thời tiết bất lợi, việc lựa chọn cây trồng phù hợp, chủ động kỹ thuật và từng bước kiểm soát môi trường sản xuất đang trở thành yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả vụ Đông.

Năm 2026, Hà Tĩnh phấn đấu gieo trồng hơn 11.869 ha cây trồng vụ Đông.

Sản xuất theo lợi thế, bám sát nhu cầu thị trường

Theo Đề án sản xuất vụ Đông năm 2026, Hà Tĩnh phấn đấu gieo trồng hơn 11.860 ha cây trồng các loại, sản lượng gần 97.130 tấn. Trong đó, ngô lấy hạt hơn 4.950 ha, ngô sinh khối 1.000 ha, rau, củ, quả và hoa các loại hơn 4.950 ha, khoai lang hơn 960 ha. Mục tiêu không chỉ là duy trì diện tích, sản lượng mà quan trọng hơn là tổ chức lại sản xuất theo hướng chủ động, an toàn, linh hoạt, nâng cao giá trị gia tăng. Sản phẩm vụ Đông vừa phục vụ nhu cầu thực phẩm của thị trường, vừa tạo nguồn thức ăn phục vụ chăn nuôi.

Theo đó, các địa phương cần căn cứ khung thời vụ, thời gian sinh trưởng của từng giống và diễn biến thời tiết để bố trí lịch gieo trồng phù hợp; chủ động né tránh thiên tai, khai thác tối đa quỹ đất và hạn chế thiệt hại. Cùng với đa dạng hóa cây trồng, việc ứng dụng khoa học – kỹ thuật, công nghệ và chuyển đổi số tiếp tục được xác định là giải pháp quan trọng để nâng năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm.

Đối với các vùng sản xuất tập trung, nhất là vùng rau, ngô lấy hạt, ngô sinh khối và nhà lưới, ngành nông nghiệp định hướng tổ chức sản xuất theo hướng chuyên canh, lựa chọn giống năng suất, chất lượng cao, áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật. Đồng thời, từng bước xây dựng vùng nguyên liệu, hoàn thiện các điều kiện để cấp mã số vùng trồng, gắn sản xuất với truy xuất nguồn gốc.

Một số mô hình được định hướng thí điểm gồm HT Farm tại xã Thạch Lạc, Tổ hợp tác sản xuất rau, củ, quả MIEUFarm tại xã Đồng Tiến, Tổ hợp tác sản xuất dưa leo số 1 tại xã Mai Hoa, vùng trồng hành tăm tại xã Can Lộc và vùng trồng dưa chuột tại xã Hương Đô.

Từ thực tế sản xuất, yêu cầu đặt ra đối với các HTX, tổ hợp tác và người dân là phải chuyển dần từ tư duy sản xuất truyền thống sang sản xuất dựa trên nhu cầu thị trường. Liên kết với doanh nghiệp, chủ động xây dựng thương hiệu, nâng chất lượng và từng bước sản xuất theo đơn đặt hàng sẽ là hướng đi quan trọng để ổn định đầu ra, hạn chế tình trạng được mùa, mất giá.

Trên cơ sở Đề án sản xuất vụ Đông năm 2026, các địa phương cần sớm cụ thể hóa kế hoạch phù hợp với điều kiện từng vùng, từng loại đất và khả năng tiêu thụ sản phẩm. Phương châm “chủ động từ sớm – linh hoạt thời vụ – tập trung vùng lợi thế – sản xuất theo nhu cầu – lấy hiệu quả làm mục tiêu” được xem là định hướng xuyên suốt, góp phần khai thác tốt hơn tiềm năng đất đai, nâng giá trị sản xuất và thu nhập cho người dân.

Nguyễn Hoàn