Hà Tĩnh thuộc vùng Bắc Trung Bộ, có diện tích tự nhiên là 599.445,0 ha, trong đó, diện tích đất rừng và chưa có rừng là 359.367 ha, chiếm 59,95% tổng diện tích tự nhiên. Tiềm năng của rừng trên địa bàn tỉnh không chỉ mang lại giá trị về lâm sản, đa dạng sinh học, môi trường sinh thái, mà còn tiềm năng dịch vụ hấp thụ và lưu trữ carbon rừng là rất lớn; thời gian tới, đây sẽ là nguồn thu nhập đáng kể để cải thiện sinh kế cho chủ rừng, đồng thời các địa phương sẽ có thêm nguồn lực để tái đầu tư cho công tác chăm sóc, quản lý, bảo vệ rừng bền vững.
Đây là nhiệm vụ mà trong thời gian qua Chính phủ đã và đang chỉ đạo triển khai quyết liệt các giải pháp thực hiện nhằm phát huy tiềm năng, thế mạnh và giá trị đa dạng của hệ sinh thái rừng trên cơ sở quản lý, sử dụng hiệu quả, bền vững tài nguyên rừng gắn với thích ứng với biến đổi khí hậu. Việc triển khai thực hiện Dự án điều tra, xác định hiện trạng rừng đối với toàn bộ diện tích rừng trên địa bàn tỉnh là rất cần thiết, là cơ sở cho các nhà quản lý căn cứ xây dựng các đề án, chương trình, phương án quản lý, bảo vệ và phát triển rừng bền vững, phát huy giá trị đa dạng của hệ sinh thái rừng, bảo tồn và nâng cao trữ lượng cacbon rừng; xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý rừng, theo dõi, cập nhật diễn biến rừng hàng năm.
Năm 2012, tỉnh Hà Tĩnh và tỉnh Bắc Kạn là 02 tỉnh đầu tiên của cả nước thực hiện dự án thí điểm điều tra, kiểm kê rừng toàn quốc theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại (Quyết định số 1240/QĐ-TTg ngày 22/7/2011), của Bộ Nông nghiệp và PTNT tại (Quyết định số 2252/QĐ-BNN ngày 28/9/2011), dự án được thực hiện trên cơ sở biện pháp kỹ thuật và các tiêu chí phân loại rừng theo các Nghị định, Thông tư hướng dẫn Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004, kết quả thực hiện dự án điểm điều tra, kiểm kê rừng 2 tỉnh đã được Bộ Nông nghiệp và PTNT phê duyệt tại Quyết định số 1280/QĐ-BNN –TCLN ngày 06/6/2013, theo đó với tổng diện tích rừng và đất lâm nghiệp đến ngày 31/12/2012 là 364.801 ha (bao gồm: Đặc dụng 74.629 ha; phòng hộ 114.587 ha; sản xuất 174.364 ha và ngoài quy hoạch 3 loại rừng 1.221ha), tỷ lệ che phủ rừng toàn tỉnh đạt 49,5%. Kết quả kiểm kê đã giúp nhà quản lý hoạch định chính sách quản lý, bảo vệ và phát triển rừng trên địa bàn và đạt được các mục tiêu nghị quyết của Đảng bộ tỉnh đề ra. Tuy vậy, qua hơn 10 năm quản lý, sử dụng diện tích, hiện trạng đất rừng có sự biến động khá lớn, do nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội nói chung và Lâm nghiệp nói riêng; kết quả đến ngày 31/12/2024 số liệu diện tích rừng và đất lâm nghiệp trên địa bàn tỉnh là 358.472 ha (bao gồm: đất rừng đặc dụng: 74.501 ha; đất rừng phòng hộ: 115.971 ha, đất rừng sản xuất: 167.999 ha), tỷ lệ che phủ rừng đạt 52,33% (Quyết định số 389/QĐ-UBND ngày 26/02/2025 của UBND tỉnh).
Hiện nay Luật Lâm nghiệp năm 2017 và các văn bản hướng dẫn Luật lâm nghiệp có nhiều thay đổi so với các quy định pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng năm 2024. Mặt khác liên quan đến quy hoạch lâm nghiệp trên địa bàn, thời gian qua Chính phủ đã ban hành các Quyết định: Số 1363/QĐ-TTg ngày 08/11/2022 về việc phê duyệt Quy hoạch tỉnh Hà Tĩnh thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050, với tổng diện tích rừng và đất lâm nghiệp đến năm 2030 trên địa bàn tỉnh là 339.816 ha (bao gồm: đất rừng đặc dụng: 74.501 ha; đất rừng phòng hộ: 115.859 ha, đất rừng sản xuất: 149.456 ha); số 895/QĐ-TTg ngày 24/8/2024 về Phê duyệt Quy hoạch Lâm nghiệp quốc gia thời kỳ 2012-2030, tầm nhìn đến 2050, với tổng diện tích rừng và đất lâm nghiệp trên địa bàn Hà Tĩnh đến năm 2030 là 339.800 ha (bao gồm: đất rừng đặc dụng: 74.490 ha; đất rừng phòng hộ: 115.860 ha, đất rừng sản xuất: 149.450 ha).
Ngày 06/02/2024, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 03/CT-TTg về tổ chức “Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác” và tăng cường công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, theo đó Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo “Thực hiện nghiêm túc công tác quản lý, theo dõi hiện trạng, diễn biến rừng; xây dựng, cập nhật kịp thời cơ sở dữ liệu về tài nguyên rừng; thực hiện điều tra rừng, xác định hiện trạng diện tích, trữ lượng rừng, trữ lượng các – bon của rừng để quản lý rừng bền vững, nhằm phát huy giá trị đa dạng của hệ sinh thái rừng, góp phần phát triển kinh tế xã hội của đất nước theo quy định của pháp luật về lâm nghiệp”.
Từ thực tế và chỉ đạo nêu trên, việc thực hiện Dự án “Điều tra xác định hiện trạng rừng tỉnh Hà Tĩnh năm 2025 – 2026” theo chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp và PTNT tại các Văn bản: số 2338/BNN-KL ngày 01/4/2024; số 3901/BNN-KL ngày 31/5/2024; số 6090/BNN-KL, ngày 16/8/2024 về việc điều tra xác định hiện trạng rừng và chỉ đạo của UBND tỉnh tại các Văn bản số 1878/UBND-NL4 ngày 08/4/2024; số 2387 UBND-NL4 ngày 03/5/2024; số 4800 UBND-NL4 ngày 20/8/2024… về việc tổ chức triển khai các nội dung về điều tra xác định hiện trạng rừng; đồng thời phục vụ rà soát, điều chỉnh thống nhất giữa số liệu quy hoạch tỉnh (về lĩnh vực lâm nghiệp); Quy hoạch Lâm nghiệp Quốc gia và bản đồ, nhất là diện tích, hiện trạng, ranh giới của các chủ rừng (là các Ban quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng) hiện đang quản lý trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh là rất cần thiết.
Phạm vi thực hiện trên diện tích rừng và đất chưa có rừng quy hoạch cho lâm nghiệp theo Quyết định số 1363/QĐ-TTg ngày 08/11/2022 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Quy hoạch tỉnh Hà Tĩnh thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050; Quyết định số 895/QĐ-TTg ngày 24/8/2024 về Phê duyệt quy hoạch Lâm nghiệp Quốc gia thời kỳ 2012-2030, tầm nhìn đến 2050; Quyết định số 389/QĐ-UBND ngày 26/02/2025 của UBND tỉnh Hà Tĩnh về việc công bố hiện trạng rừng tỉnh Hà Tĩnh năm 2024. Diện tích rừng tự nhiên nằm ngoài quy hoạch 3 loại rừng (Quyết định số 389/QĐ-UBND ngày 26/02/2025 của UBND tỉnh Hà Tĩnh về việc công bố hiện trạng rừng tỉnh Hà Tĩnh năm 2024). Đối tượng được phân theo các loại: theo mục đích sử dụng (rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, rừng sản xuất, rừng tự nhiên ngoài quy hoạch lâm nghiệp); theo đơn vị hành chính, theo chủ rừng; theo nguồn gốc sử dụng (rừng tự nhiên, rừng trồng; đất chưa có rừng).
Trạng thái rừng tự nhiên đưa vào điều tra, xác định hiện trạng…
Nội dung thực hiện gồm các nội dung theo hướng dẫn, quy định của Thông tư số 16/2025/TT-BNNMT ngày 19/6/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường: Quy định về phân quyền, phân cấp, phân định thẩm quyền quản lý nhà nước và một số nội dung trong lĩnh vực lâm nghiệp và kiểm lâm: (i) Điều tra diện tích rừng (điều tra diện tích rừng tự nhiên nguyên sinh, rừng tự nhiên thứ sinh; điều tra diện tích rừng núi đất, rừng núi đá, rừng trên đất ngập nước và rừng trên cát; điều tra diện tích rừng trồng theo loài cây, cấp tuổi; điều tra diện tích khoanh nuôi tái sinh, diện tích mới trồng chưa thành rừng, diện tích khác đang được sử dụng để bảo vệ phát triển rừng; điều tra diện tích các trạng thái rừng theo chủ rừng và theo đơn vị hành chính). (ii) Điều tra trữ lượng rừng (điều tra trữ lượng gỗ của rừng tự nhiên và rừng trồng; điều tra trữ lượng tre nứa của rừng tự nhiên và rừng trồng; điều tra trữ lượng gỗ và trữ lượng tre nứa của rừng hỗn giao gỗ và tre nứa. (iii) Tính trữ lượng Các-bon rừng: Theo hướng dẫn của Cục Kiểm lâm ‑ Bộ Nông nghiệp và PTNT tại mục 3.2.2, Quyết định số 145/QĐ-KL-CĐS ngày 18/6/2024: Trữ lượng các-bon rừng chỉ tính phần cây đứng (bể sinh khối tươi trên mặt đất và dưới mặt đất) được tính thông qua trữ lượng gỗ và trữ lượng tre nứa được điều tra cho các trạng thái rừng (không tiến hành điều tra trữ lượng các-bon riêng). Trữ lượng các-bon rừng trong bể sinh khối tươi được tính cho sinh khối cây gỗ và tre nứa tươi; các sinh khối tươi khác (cây bụi, cây tái sinh, dây leo, thảm tươi…) không được tính.
Trạng thái rừng trồng đưa và điều tra, xác định trữ lượng, cấp tuổi…
Để thực hiện các hạng mục Điều tra xác định hiện trạng rừng tỉnh Hà Tĩnh đảm bảo theo yêu cầu, ước tính nguồn kinh phí để thực hiện khoảng 22.425.718.000 đồng từ nguồn ngân sách tỉnh và nguồn vốn hợp pháp khác. Bên cạnh đó, việc tổ chức thực hiện, giao nhiệm vụ cụ thể cho các Sở, ngành, các địa phương. Trong đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan chủ trì, đầu mối đôn đốc, hướng dẫn địa phương, chủ rừng triển khai thực hiện điều tra rừng tỉnh Hà Tĩnh, đảm bảo đúng tiến độ, chất lượng và hiệu quả; chịu trách nhiệm trước UBND tỉnh về kết quả thực hiện điều tra rừng trên địa bàn tỉnh. Các sở ngành liên quan: Sở Tài chính (tổ chức thẩm định dự toán kinh phí thực hiện Dự án điều tra rừng trình Chủ tịch UBND tỉnh xem xét phê duyệt; xây dựng kế hoạch vốn hàng năm báo cáo UBND tỉnh bố trí kinh phí thực hiện đảm bảo đúng tiến độ; kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng nguồn kinh phí thực hiện điều tra rừng); Sở Nội vụ (chỉ đạo phòng, đơn vị chuyên môn cung cấp các thông tin, tài liệu có liên quan đến ranh giới hành chính các xã); Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh… và UBND cấp xã, phường (ban hành các văn bản chỉ đạo theo thẩm quyền để thực hiện Dự án điều tra rừng trên địa bàn do địa phương quản lý. Chỉ đạo các phòng chuyên môn có liên quan phối hợp với Hạt Kiểm lâm quản lý địa bàn đôn đốc, chỉ đạo, hướng dẫn các chủ rừng tổ chức triển khai thực hiện dự án điều tra rừng trên địa bàn quản l; phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường kiểm tra, đôn đốc, nghiệm thu chất lượng sản phẩm điều tra rừng; đồng thời báo cáo kết quả điều tra rừng, đánh giá biến động về rừng và diện tích quy hoạch 03 loại rừng trên địa bàn xã…)
Hy vọng rằng, sau khi thực hiện thành công Điều tra xác định hiện trạng rừng tỉnh Hà Tĩnh sẽ là cơ sở để các địa phương, đơn vị khai thác tối đa giá trị tiềm năng, lợi thế của rừng, không chỉ mang lại các giá trị về lâm sản, đa dạng sinh học, môi trường sinh thái, mà còn tiềm năng dịch vụ hấp thụ và lưu trữ carbon rừng là rất lớn; thời gian tới, đây sẽ là nguồn thu nhập đáng kể để cải thiện sinh kế cho chủ rừng, đồng thời các địa phương sẽ có thêm nguồn lực để tái đầu tư cho công tác chăm sóc, quản lý, bảo vệ rừng bền vững, phát huy tiềm năng, thế mạnh và giá trị đa dạng của hệ sinh thái rừng trên cơ sở quản lý, sử dụng hiệu quả, bền vững tài nguyên rừng gắn với thích ứng với biến đổi khí hậu. Là cơ sở cho các nhà quản lý căn cứ xây dựng các đề án, chương trình, phương án quản lý, bảo vệ và phát triển rừng bền vững, phát huy giá trị đa dạng của hệ sinh thái rừng, bảo tồn và nâng cao trữ lượng cacbon rừng; xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý rừng, theo dõi, cập nhật diễn biến rừng hàng năm, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết số 04-NQ/TU ngày 07/12/2017 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh “Về tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác quản lý, bảo vệ, phát triển và khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế rừng và đất lâm nghiệp đến năm 2025 và những năm tiếp theo”, Kế hoạch số 22-KH/TU ngày 25/12/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Thực hiện Kết luận số 219-KL/TW của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 19-NQ/TW, ngày 16/6/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045./.
Văn Thắng
