Không còn khoác lên mình sắc phục kiểm lâm, nhưng những người làm nhiệm vụ bảo vệ rừng ở Vườn Quốc gia Vũ Quang vẫn ngày ngày lặng lẽ băng rừng, lội suối, giữ gìn từng tấc rừng nguyên sinh. Với họ, giữ rừng không chỉ là nhiệm vụ, mà còn là trách nhiệm và tình yêu sâu nặng dành cho “kho báu xanh” của quê hương.
Nằm trên địa bàn 5 xã Sơn Kim 2, Sơn Tây, Vũ Quang, Hương Bình và Hương Khê (Hà Tĩnh), Vườn Quốc gia Vũ Quang có tổng diện tích tự nhiên hơn 57.000 ha, trong đó rừng đặc dụng chiếm trên 52.600 ha. Đây là khu vực có địa hình hiểm trở, giáp biên giới Việt – Lào, đồng thời là nơi khởi nguồn của nhiều hệ thống sông quan trọng như sông Nam Truồi, sông Rào Nô và sông Khe Tre. Không chỉ có vai trò điều tiết nguồn nước, nơi đây còn được đánh giá là một trong những trung tâm đa dạng sinh học bậc nhất thế giới, lưu giữ nhiều loài động, thực vật quý hiếm nằm trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới.
Sau khi kiện toàn cơ cấu tổ chức bộ máy của Vườn Quốc gia Vũ Quang theo nghị định 159/2024/NĐ-CP, lực lượng kiểm lâm tại Vườn Quốc gia Vũ Quang chuyển đổi sang lực lượng chuyên trách bảo vệ rừng; Văn phòng Hạt Kiểm lâm cũng được kiện toàn thành Phòng Bảo vệ rừng và Bảo tồn thiên nhiên. Sự thay đổi này bước đầu gây ra không ít khó khăn khi một số chế độ, chính sách đặc thù bị gián đoạn, tâm lý cán bộ có phần xáo trộn. Tuy nhiên, trong bất cứ hoàn cảnh nào, nhiệm vụ bảo vệ rừng di sản vẫn luôn được đặt lên hàng đầu.
Vườn Quốc gia Vũ Quang được thành lập ngày 30/7/2002 theo Quyết định số 102/2002/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ
Vượt qua những trở ngại ban đầu, lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách đã nhanh chóng ổn định tổ chức, duy trì công tác tuần tra, kiểm soát rừng một cách thường xuyên, liên tục. Các địa bàn xung yếu vẫn luôn có cán bộ trực chốt ngày đêm, nắm chắc diễn biến tài nguyên rừng. Chỉ trong những tháng đầu năm, đơn vị đã tổ chức hơn 400 đợt tuần tra rừng tại gốc; nhằm kịp thời ngăn chặn hành vi xâm nhập trái phép và qua đó phát hiện, tháo gỡ hàng trăm bộ dây bẫy động vật rừng, kịp thời ngăn chặn nhiều hành vi xâm nhập trái phép. Từ đầu năm đến nay, Vườn Quốc gia Vũ Quang cũng đã tổ chức tuyên truyền và ký cam kết 06 thôn với 667 hộ dân tham gia tại các xã vùng đệm nhằm nâng cao nhận thức cho người dân về công tác quản lý, bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng. Qua đó, nhiều người dân đã tích cực tham gia phát hiện, tố giác các hành vi xâm hại tài nguyên rừng, góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng ngay từ cơ sở. Bên cạnh đó, đơn vị cũng đã phối hợp với các trường học trên địa bàn duy trì 03 câu lạc bộ xanh với 95 em học sinh là thành viên của câu lạc bộ.
Không chỉ tập trung vào tuần tra, lực lượng bảo vệ rừng còn chú trọng “giữ rừng từ gốc” thông qua công tác tuyên truyền, vận động người dân vùng đệm. Hàng tuần tổ chức tuyên truyền lưu động tại các thôn, bản, thu hút hàng nghìn lượt người tham gia. Nhờ đó, nhận thức của người dân từng bước được nâng lên, nhiều “điểm nóng” về phá rừng đã được tháo gỡ. Từ chỗ sống phụ thuộc vào khai thác rừng, nhiều người dân nay đã trở thành lực lượng tích cực tham gia bảo vệ rừng.
Những ngày này, khi thời tiết nắng nóng kéo dài, gió Lào hoạt động mạnh, nguy cơ cháy rừng luôn ở mức cao, Vườn Quốc gia Vũ Quang đã chủ động tổ chức trực gác bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng (PCCCR) tại các trạm, chốt trọng điểm theo Quyết định số 38/QĐ-VQG ngày 13/4/2026 của Giám đốc Vườn. Các phương án ứng trực được triển khai nghiêm túc, bảo đảm lực lượng, phương tiện luôn sẵn sàng xử lý kịp thời khi có tình huống xảy ra.
Ông Lê Thanh Toán – Phó Trưởng phòng Bảo vệ rừng và Bảo tồn thiên nhiên cho biết: công tác tuyên truyền đã phát huy hiệu quả rõ rệt, góp phần hình thành mạng lưới cộng tác viên bảo vệ rừng ngay trong cộng đồng. Đây chính là “tai mắt” quan trọng giúp phát hiện sớm và ngăn chặn các hành vi xâm hại rừng từ cơ sở.
Theo ông Toán, người dân vùng đệm giữ vai trò đặc biệt quan trọng, vừa là lực lượng hỗ trợ chữa cháy rừng, vừa tham gia giám sát, phát hiện nguy cơ từ sớm. Sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng chuyên trách và cộng đồng đã góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng một cách bền vững.
Không chỉ tập trung bảo tồn, Vườn Quốc gia Vũ Quang hiện đang xây dựng hồ sơ đề nghị công nhận Khu dự trữ sinh quyển thế giới. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm nâng tầm giá trị quốc tế của khu rừng, mở ra nhiều cơ hội trong công tác bảo tồn thiên nhiên gắn với phát triển bền vững.
Cùng với đó, đơn vị đang tích cực xây dựng và kêu gọi thực hiện Đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí gắn với bảo tồn thiên nhiên. Với hệ sinh thái nguyên sinh, cảnh quan hùng vĩ, nhiều thác nước, suối tự nhiên cùng giá trị đa dạng sinh học đặc sắc, Vườn Quốc gia Vũ Quang được kỳ vọng sẽ trở thành điểm đến hấp dẫn về du lịch sinh thái của khu vực Bắc Trung Bộ trong tương lai.
Tại Trạm Bảo vệ rừng Cò – đơn vị quản lý 17 tiểu khu, diện tích 22.717,49 ha rừng (trong đó: đặc dụng 22.006,26 ; phòng hộ 711,23 ha), công tác bảo vệ rừng gặp nhiều thách thức do địa hình rộng, phức tạp, nhiều lối tiếp cận. Theo anh Đinh Hữu Chức, Trạm trưởng, các hành vi xâm hại rừng tuy nhỏ lẻ nhưng nếu không được kiểm soát kịp thời sẽ gây ảnh hưởng lâu dài đến hệ sinh thái. Vì vậy, trạm luôn duy trì tuần tra thường xuyên, tập trung vào các khu vực có nguy cơ cao như tiểu khu 138A; 139A; 155.
Trạm Bảo vệ rừng Cò quản lý 17 tiểu khu, diện tích hơn 22 nghìn ha rừng
Với quân số chỉ 16 người, trong đó có 12 lao động hợp đồng, các cán bộ phải chia tổ luân phiên tuần rừng, mỗi chuyến đi kéo dài từ một đến hai ngày. Anh Phạm Đình Bắc (một cán bộ LĐHĐ) chia sẻ, nhiều khi anh em phải mắc võng, dựng lán tạm để nghỉ qua đêm giữa rừng. Điều kiện làm việc gian khổ, thời tiết khắc nghiệt với mưa ẩm, suối sâu, dốc đứng luôn là thử thách lớn.
Để nâng cao hiệu quả, Trạm Bảo vệ rừng Cò còn phối hợp với các Trạm lân cận, có giáp ranh như Trạm bvr Sao La, Trạm BVR Tây Kim,…và lực lượng bộ đội biên phòng tổ chức tuần tra liên tuyến, tuần tra ngược. Nhờ đó, hình thành mạng lưới kiểm soát liên hoàn, giúp phát hiện nhanh và xử lý kịp thời các vi phạm.
Dẫu còn nhiều khó khăn về chế độ, điều kiện làm việc, nhưng những người giữ rừng nơi đây vẫn kiên trì bám trụ. Với họ, rừng không chỉ là tài nguyên, mà còn là máu thịt, là trách nhiệm thiêng liêng cần được gìn giữ.
Giữa đại ngàn xanh thẳm, những bước chân lặng lẽ ấy vẫn ngày ngày in dấu. Họ chính là những “lá chắn sống”, góp phần bảo vệ hệ sinh thái quý giá, giữ gìn danh hiệu Vườn Di sản ASEAN của Vườn Quốc gia Vũ Quang – niềm tự hào không chỉ của Hà Tĩnh mà còn của cả Việt Nam./.
Hoàng Anh Thơ
