Sản xuất bí xanh theo hướng VietGAP là xu hướng tất yếu trong bối cảnh yêu cầu về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ môi trường ngày càng được quan tâm. Việc áp dụng VietGAP trong canh tác bí xanh không chỉ giúp minh bạch hóa các khâu từ làm đất, gieo trồng, chăm sóc, thu hoạch đến sơ chế, mà còn tạo điều kiện để người nông dân Hà Tĩnh tiếp cận phương thức sản xuất tiên tiến, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và giá trị kinh tế.
Bên cạnh các quy định về giống, đất trồng, quy trình kỹ thuật canh tác, sản xuất bí xanh theo hướng VietGAP đặc biệt chú trọng công tác ghi chép hồ sơ, nhật ký sản xuất ở từng khâu. Đây là cơ sở quan trọng nhằm kiểm soát và đáp ứng các chỉ tiêu an toàn như: chỉ tiêu vi sinh trong nguồn nước tưới; hàm lượng nitrat trong phân bón; hàm lượng kim loại nặng trong đất; dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trong sản phẩm, góp phần đảm bảo sản phẩm bí xanh an toàn cho người tiêu dùng.
Sau đây là hướng dẫn kỹ thuật trồng bí xanh theo hướng VietGAP, phù hợp với điều kiện sản xuất tại tỉnh Hà Tĩnh.
- Chuẩn bị vườn ươm và thời vụ
– Thời vụ: Bí xanh là cây trồng có khả năng thích nghi rộng, có thể trồng nhiều vụ trong năm. Tại Hà Tĩnh, thời vụ chính gồm:
+ Vụ xuân: Gieo từ cuối tháng 1 đến cuối tháng 2 dương lịch.
+ Vụ thu – đông: Gieo từ cuối tháng 8 đến giữa tháng 9 dương lịch.
Ngoài ra, trong điều kiện chủ động nước tưới và che chắn tốt, bà con có thể trồng bí xanh vụ hè, tuy nhiên cần chú ý phòng trừ sâu bệnh và thoát nước tốt trong mùa mưa. Để tranh thủ thời vụ, nhất là trồng xen giữa hai vụ lúa, nên ươm cây con trong khay bầu trước khi đưa ra trồng đại trà.
- Chuẩn bị giống và kỹ thuật ươm cây con
– Chuẩn bị giống: Trong sản xuất bí xanh theo hướng VietGAP, giống là yếu tố đầu vào cần được kiểm soát chặt chẽ. Giống phải có nguồn gốc rõ ràng, do các công ty, cơ sở sản xuất giống uy tín cung cấp, đảm bảo tỷ lệ nảy mầm cao, sinh trưởng khỏe, chống chịu sâu bệnh tốt và phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương.
– Ngâm ủ hạt giống: Trước khi gieo, tiến hành xử lý hạt: Ngâm hạt trong nước ấm (khoảng 3 sôi – 2 lạnh) từ 4 – 6 giờ. Sau đó vớt ra, ủ trong khăn ẩm từ 24 – 36 giờ đến khi hạt nứt nanh thì đem gieo.
– Làm bầu và gieo cây con: Hình thức gieo có thể gieo trực tiếp hoặc gieo qua khay bầu. Tuy nhiên, gieo qua bầu giúp cây sinh trưởng đồng đều, dễ chăm sóc, hạn chế sâu bệnh và chủ động thời vụ.
– Đất bầu: Trộn theo tỷ lệ 40% đất bột tơi xốp, 40% xơ dừa hoặc trấu hun, 20% mùn hữu cơ hoai mục. Khi hạt nứt nanh, gieo mỗi hốc 1 hạt, phủ một lớp đất bầu mỏng, tưới đủ ẩm. Sau gieo, đặt khay bầu nơi thoáng mát, tránh mưa to, nắng gắt.
– Chăm sóc bầu: Tưới nhẹ mỗi ngày 1 lần. Sau 10 – 15 ngày, cây đạt 2 – 3 lá thật, thân mập khỏe, không sâu bệnh là có thể đem trồng.
- Kỹ thuật trồng cây
– Đất trồng và lên luống
+ Vị trí đất trồng: Khu vực trồng bí xanh phải cách xa nguồn ô nhiễm, không chịu ảnh hưởng trực tiếp từ nước thải sinh hoạt, khu công nghiệp, khu chăn nuôi tập trung, lò giết mổ, nghĩa trang và các trục giao thông lớn.
+ Yêu cầu đất: Đất cao ráo, thoát nước tốt, chủ động tưới tiêu; tầng canh tác dày từ 20 – 30 cm; đất thịt nhẹ hoặc cát pha, pH từ 5,5 – 6,5. Nếu pH thấp, cần bón vôi cải tạo đất trước khi trồng.
+ Luân canh: Không trồng bí xanh liên tục nhiều vụ trên cùng chân đất hoặc sau các cây cùng họ bầu bí (dưa chuột, bầu, mướp…) để hạn chế sâu bệnh tồn dư. Nên luân canh với lúa nước, ngô, đậu đỗ.
Đất được cày bừa kỹ, làm tơi xốp, nhặt sạch cỏ dại. Trường hợp cần xử lý mầm bệnh trong đất, có thể sử dụng vôi bột theo khuyến cáo kỹ thuật.
– Lên luống và bón lót
+ Luống rộng 1,8 – 2,0 m, cao 25 – 30 cm, rãnh rộng 30 – 35 cm để thuận tiện thoát nước.
+ Bón lót bằng phân hữu cơ hoai mục, kết hợp phân lân, sau đó phủ một lớp đất mỏng.
+ Có thể phủ màng nilon để hạn chế cỏ dại, sâu bệnh và giữ ẩm cho đất.
– Cách trồng
+ Nhấc nhẹ cây con khỏi khay bầu, đặt cây vào hốc trồng, lấp kín bầu, nén chặt gốc và tưới nước ngay sau trồng.
+ Khoảng cách trồng: Cây cách cây 60 – 80 cm, hàng cách hàng 1,6 – 2,0 m. Mật độ trung bình 6.000 – 8.000 cây/ha, tùy giống và phương thức trồng.
- Chăm sóc
– Tưới nước
+ Nguồn nước tưới phải là nước sạch, không bị ô nhiễm, ưu tiên nước giếng khoan hoặc nước mặt đã qua kiểm soát chất lượng.
+ Giữ ẩm thường xuyên, nhất là giai đoạn cây ra hoa, đậu quả và nuôi quả. Tránh để ruộng bị úng nước, đặc biệt trong mùa mưa ở Hà Tĩnh.
– Bón phân
+ Bón lót: Tăng cường sử dụng phân hữu cơ hoai mục; tuyệt đối không dùng phân chuồng tươi hoặc nước phân chưa xử lý.
+ Bón thúc: Kết hợp tưới nước và bón phân ở 3 thời kỳ chính:
Lần 1: Sau trồng 7 – 10 ngày, cây bén rễ hồi xanh.
Lần 2: Khi cây bắt đầu ra hoa cái.
Lần 3: Sau thu hoạch lứa quả đầu tiên.
Bón phân kết hợp vun xới nhẹ, làm cỏ, giúp cây sinh trưởng khỏe và kéo dài thời gian thu hoạch.
– Làm giàn và tỉa nhánh
+ Khi cây bắt đầu leo, tiến hành làm giàn chữ A hoặc giàn lưới, chiều cao từ 2,0 – 2,5 m.
+ Thường xuyên buộc dây, chỉnh hướng ngọn, tỉa bỏ lá già, lá sâu bệnh ở gốc để ruộng bí thông thoáng, hạn chế sâu bệnh.
- Phòng trừ sâu bệnh:
– Áp dụng biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM): Luân canh cây trồng hợp lý, sử dụng giống khỏe, sạch bệnh, vệ sinh đồng ruộng, tiêu hủy tàn dư cây bệnh, ưu tiên biện pháp thủ công, sinh học.
– Chỉ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi thật cần thiết, đảm bảo: Thuốc nằm trong danh mục cho phép; Sử dụng đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng thời điểm, đúng cách; Ưu tiên thuốc sinh học, thuốc ít độc, thời gian cách ly ngắn.
- Thu hoạch
– Bí xanh bắt đầu thu hoạch sau trồng khoảng 45 – 55 ngày, tùy giống và thời vụ.
– Thu hoạch khi quả đạt kích thước thương phẩm, vỏ xanh đều, cùi chắc. Không để quả quá già vì sẽ ảnh hưởng đến năng suất các lứa sau.
– Thu hái nhẹ nhàng, dùng dao sắc cắt cuống, tránh làm gãy dây.
Nếu chăm sóc tốt theo đúng quy trình VietGAP, năng suất bí xanh có thể đạt 40 – 60 tấn/ha, mang lại hiệu quả kinh tế cao.
- Sơ chế và bảo quản
Trong sản xuất theo VietGAP, khâu sơ chế và bảo quản giữ vai trò quan trọng:
– Mỗi vùng sản xuất cần có khu sơ chế phù hợp, gồm: khu tiếp nhận, sơ chế, bảo quản, cấp nước, vệ sinh và xử lý phế thải.
– Sau thu hoạch, bí xanh được làm sạch, phân loại, đóng gói vào bao bì có ghi rõ nguồn gốc, địa chỉ sản xuất, phục vụ truy xuất nguồn gốc và tiêu thụ.
Áp dụng kỹ thuật trồng bí xanh theo hướng VietGAP là giải pháp hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng, giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm bí xanh Hà Tĩnh trên thị trường. Đây cũng là hướng đi phù hợp để phát triển sản xuất rau màu an toàn, bền vững, gắn sản xuất với bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.
Quỳnh Nga
