Trong những năm gần đây, cùng với việc đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp, nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh đã áp dụng biện pháp che phủ nilon trong canh tác một số cây trồng cạn như lạc, ngô, dưa hấu, dưa lưới, bầu bí, cà chua, rau màu các loại, dứa, cây dược liệu… Thực tế cho thấy, che phủ nilon giúp tiết kiệm nước tưới, hạn chế cỏ dại, giảm sâu bệnh, góp phần nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế cho người sản xuất. Tuy nhiên, với điều kiện tự nhiên đặc thù của Hà Tĩnh, việc sử dụng màng phủ nilon cần được thực hiện đúng kỹ thuật, linh hoạt theo mùa vụ để phát huy hiệu quả và hạn chế rủi ro.

Phù hợp với điều kiện nắng nóng, khô hạn

Hà Tĩnh là địa phương thường xuyên chịu ảnh hưởng của gió Tây Nam (gió Lào), nắng nóng kéo dài, đặc biệt trong vụ Xuân – Hè và Hè – Thu, khiến độ ẩm đất giảm nhanh, cây trồng dễ bị khô hạn, sinh trưởng kém. Trong điều kiện này, che phủ nilon phát huy rõ hiệu quả trong việc hạn chế bốc hơi nước, giữ ẩm cho đất, giúp cây trồng duy trì sinh trưởng ổn định, nhất là đối với các loại cây trồng cạn có nhu cầu nước lớn như lạc, ngô, dưa hấu, bầu bí, rau màu và dứa.

Lớp màng phủ giúp giảm thất thoát nước sau tưới, hạn chế rửa trôi phân bón, từ đó tiết kiệm chi phí đầu tư và nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón. Đồng thời, màng phủ còn giúp đất tơi xốp hơn, hạn chế đóng váng bề mặt đất – hiện tượng thường gặp trên các chân ruộng đất pha cát và đất đồi ở Hà Tĩnh.

Lưu ý trong điều kiện mưa lớn, đất dễ úng

Bên cạnh nắng nóng, Hà Tĩnh còn có mùa mưa tập trung, lượng mưa lớn trong thời gian ngắn, dễ gây ngập úng cục bộ, đặc biệt trên các chân ruộng đất thịt nặng hoặc vùng trũng. Khi sử dụng màng phủ nilon trong điều kiện này, nếu không chủ động thoát nước, đất sẽ bị giữ ẩm quá mức, gây thiếu oxy cho bộ rễ, dẫn đến thối rễ, chết cây.

Hiện tượng này thường xảy ra rõ trên các cây trồng cạn mẫn cảm với úng nước như lạc, đậu các loại và cây họ bầu bí. Vì vậy, khi áp dụng che phủ nilon, người sản xuất cần thiết kế luống cao, rãnh sâu, thường xuyên khơi thông hệ thống thoát nước, nhất là sau các đợt mưa lớn. Trong mùa mưa, chỉ nên sử dụng màng phủ ở những chân đất cao, thoát nước tốt; hạn chế hoặc không sử dụng ở các vùng trũng, đất khó thoát nước.

Sử dụng đúng mặt, đúng thời điểm

Màng phủ nilon nông nghiệp thường có hai mặt với màu sắc khác nhau. Khi sử dụng cần đặt đúng kỹ thuật: mặt màu bạc quay lên trên để tăng khả năng phản xạ ánh sáng, hạn chế một số loài côn trùng gây hại; mặt màu đen úp xuống dưới để che tối mặt đất, hạn chế cỏ dại phát triển.

Trong điều kiện nắng nóng gay gắt của Hà Tĩnh, nếu sử dụng đúng cách, màng phủ còn giúp giảm nhiệt độ đất, hạn chế hiện tượng đất bị nung nóng quá mức vào ban ngày. Ngược lại, vào thời điểm đầu vụ Xuân khi nhiệt độ còn thấp, màng phủ giúp giữ ấm cho đất, tạo điều kiện thuận lợi cho cây bén rễ, hồi xanh nhanh.

Ở những vùng có sự phân hóa rõ rệt giữa mùa khô và mùa mưa như Hà Tĩnh, màng phủ nilon nên được sử dụng chủ yếu trong mùa khô để giữ ẩm và tiết kiệm nước tưới. Trong mùa mưa, cần cân nhắc kỹ điều kiện đất đai và thời tiết trước khi sử dụng để tránh rủi ro cho cây trồng.

Điều chỉnh che phủ đối với mạ và rau màu vụ Xuân

Đối với sản xuất mạ và rau màu vụ Xuân, một số địa phương trên địa bàn tỉnh vẫn sử dụng màng phủ nilon để che phủ luống nhằm giữ ấm và bảo vệ cây con trong những đợt rét cuối mùa. Tuy nhiên, cần theo dõi sát diễn biến thời tiết. Khi nhiệt độ không khí ngoài trời tăng trên 22°C, cần mở nilon từng phần hoặc mở hai đầu luống để thoát nhiệt; khi nhiệt độ trên 25°C, cần mở hoàn toàn màng phủ để tránh hiện tượng thối gốc, cây sinh trưởng kém.

Thu gom, xử lý nilon sau sử dụng để bảo vệ môi trường

Sau khi kết thúc vụ sản xuất, màng phủ nilon nếu không còn khả năng tái sử dụng cần được thu gom, tập kết và xử lý đúng quy định. Tuyệt đối không đốt nilon ngoài đồng ruộng hoặc chôn xuống đất. Việc đốt nilon sinh ra khí độc gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người; trong khi đó, nilon chôn trong đất rất lâu phân hủy, làm thoái hóa đất sản xuất, ảnh hưởng lâu dài đến môi trường sinh thái.

Áp dụng linh hoạt để đạt hiệu quả bền vững

Che phủ nilon là biện pháp kỹ thuật phù hợp với điều kiện sản xuất nông nghiệp ở Hà Tĩnh nếu được áp dụng đúng thời điểm, đúng kỹ thuật và phù hợp với từng loại cây trồng, chân đất và mùa vụ. Người sản xuất cần chủ động theo dõi thời tiết, điều kiện đồng ruộng để điều chỉnh cách sử dụng màng phủ hợp lý, qua đó phát huy hiệu quả trong giữ ẩm, hạn chế sâu bệnh, tiết kiệm chi phí, góp phần nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế một cách bền vững./.

Hữu Ngọc