Hà Tĩnh là địa phương có tiềm năng, lợi thế về rừng và đất lâm nghiệp, việc phát triển trồng dược liệu dưới tán rừng đang được xem là giải pháp thích hợp, vừa góp phần bảo vệ môi trường sinh thái, nâng cao độ che phủ rừng, vừa phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập cho người dân.
Tỉnh Hà Tĩnh hiện có 358.472 ha rừng và đất lâm nghiệp (chiếm 60% diện tích tự nhiên). Trong đó, rừng đặc dụng 74.501ha (chiếm 20,8% đất lâm nghiệp có rừng); rừng phòng hộ 115.971ha (chiếm 32,4% đất lâm nghiệp có rừng); rừng sản xuất 168.000ha (chiếm 46,9% đất lâm nghiệp có rừng). Những năm qua, nhờ thực hiện đồng bộ, hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng, khai thác quỹ đất trồng rừng nguyên liệu đã góp phần tăng tỷ lệ che phủ rừng đạt 48,9% và là cơ sở tạo môi trường tốt, không khí sạch, chống xói mòn, chống cát bay ven biển; tạo cơ sở cho phát triển công nghiệp chế biến từ rừng trồng với sản phẩm có hàm lượng khoa học công nghệ cao, giá trị tiềm năng để bán tín chỉ các-bon. Hiện nay Hà Tĩnh đang là một trong năm tỉnh thực hiện thí điểm thực hiện ERPA và đã chuyển nhượng gần 2 triệu tấn các-bon cho Ngân hàng Thế giới, thu về 173 tỷ đồng để tái đầu tư cho công tác bảo vệ, phát triển rừng và cải thiện sinh kế cho người dân. Tổng diện tích rừng được cấp chứng chỉ FSC đạt 37.527ha (Rừng tự nhiên 20.549,65ha; rừng trồng và đất chưa có rừng 16.977,92ha)
Việc trồng dược liệu dưới tán rừng được tỉnh Hà Tĩnh khuyến khích trong nhiều năm nay, trở thành hướng đi đúng đắn, vừa nâng cao thu nhập cho người dân, vừa chống xói mòn đất, bảo vệ nước, môi trường sinh thái trong khu vực. Các mô hình trồng dược liệu dưới tán cây rừng hiện là giải pháp bảo vệ tài nguyên rừng hiệu quả cũng như bảo tồn cây thuốc quý, mở ra hướng phát triển sinh kế mới cho người dân miền núi. Tuy nhiên, những kết quả đạt được trong phát triển cây dược liệu dưới tán rừng trên địa bàn tỉnh trong thời gian qua vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế sẵn có. Bên cạnh đó,việc phát triển kinh tế từ rừng trên địa bàn đang còn đơn thuần, chủ yếu phát triển trồng cây keo, gỗ nguyên liệu nhỏ, chưa đa dạng về đối tượng sản xuất và sản phẩm từ rừng; các mô hình sản xuất lâm sản ngoài gỗ đang còn hạn chế, các tiến bộ khoa học công nghệ chưa được đưa vào ứng dụng trong phát triển sản xuất; các loại dược liệu quý có nguồn gốc từ rừng chưa được đầu tư sản xuất, duy trì và phát triển.
Nấm linh chi đỏ (Ganoderma lucidum), tên thường gọi khác như nấm lim xanh, nấm lim, hồng chi … là một loại nấm được phát hiện, thu thập, nhân nuôi từ những vùng rừng núi cao có nhiều cây lá rộng; môi trường sống ban đầu của chúng ở dưới những gốc cây to, gỗ mục trong rừng, nơi có các điều kiện ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm phù hợp cho chúng phát triển. Nấm linh chi đỏ là loại nấm dược liệu, có giá trị dược liệu lớn mang lại hiệu quả kinh tế lớn cho người trồng, dễ trồng và thích nghi được với nhiều vùng sinh thái nên nấm linh chi đỏ được trồng ở hầu hết các vùng miền trên cả nước. Về phương thức trồng thì phần lớn các mô hình, các vùng sản xuất đang áp dụng phương thức trồng trong nhà bằng bịch phôi mùn cưa; một số ít mô hình, địa phương đang áp dụng phương thức trồng dưới tán rừng bằng bịch phôi gỗ khúc. Về sản lượng thì trồng trong nhà bằng giá thể phôi mùn cưa cao hơn so với trồng dưới tán rừng bằng giá thể phôi gỗ khúc; nhưng về năng suất, chất lượng và dược tính thì trồng dưới tán rừng bằng giá thể phôi gỗ khúc cao hơn nên giá trị mang lại cao hơn.
Vào năm 2000, tại Vườn Quốc gia Vũ Quang, nấm linh chi đỏ trong tự nhiên đã được phân loại, đăng ký, ghi danh vào từ điển thảo dược Quốc tế, được ghi nhận là địa điểm nguồn gốc của một chi nấm linh chi đỏ và được đánh giá là một trong những loài nấm linh chi đỏ có thành phần dược phẩm cao và được ghi nhận. Trong những năm gần đây, trên phạm vi toàn quốc, xu thế phát triển kinh tế dưới tán rừng đã được Trung ương và các địa phương đặc biệt quan tâm. Trong đó các mô hình phát triển kinh tế trồng nấm linh chi đỏ dưới tán rừng đã đem lại nhiều hiệu quả thiết thực, một số tỉnh như Đồng Tháp, Đồng Nai, Gia Lai, Đắc Nông, Kon Tum,… đã thực hiện và cho hiệu quả kinh tế cao.
Căn cứ Quyết định số 548/QĐ-SKHCN ngày 23/9/2025 của Sở Khoa học và Công nghệ về việc thay đổi tên Đơn vị chủ trì, Chủ nhiệm nhiệm vụ đối với các nhiệm vụ khoa học và công nghệ do Trung tâm Ứng dụng Khoa học kỹ thuật và Bảo vệ cây trồng, vật nuôi cấp huyện (cũ) chủ trì thực hiện, Phụ lục điều chỉnh Hợp đồng số 31/PLHĐ ngày 23/9/2025 giữa Sở Khoa học và Công nghệ và Trung tâm Khuyến nông. Theo đó, Trung tâm Khuyến nông đã tiếp nhận nhiệm vụ Dự án “Ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ xây dựng mô hình trồng thử nghiệm nấm linh chi đỏ dưới tán rừng tại huyện Vũ Quang” từ ngày 23/9/2025. Với mục tiêu ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ xây dựng mô hình trồng nấm linh chi đỏ dưới tán rừng nhằm khai thác tiềm năng, lợi thế, sử dụng hiệu quả rừng và đất rừng, tạo sản phẩm có giá trị kinh tế; góp phần phát triển rừng bền vững, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội ở địa phương. Xây dựng thành công Mô hình trồng nấm linh chi đỏ trên giá thể gỗ khúc dưới tán rừng keo lai, với quy mô 14.000 giá thể được cấy giống nấm /2.000 m2 khu vực trồng nấm/02 ha rừng (2 địa điểm). Dự kiến sau 4 tháng trồng cho sản phẩm, tỷ lệ giá thể phôi nấm cho sản phẩm đạt trên 80%, thu hoạch 3 lứa/vụ/năm, năng suất khô nấm linh chi đỏ (lim xanh) đạt trên 35 kg/01 tấn phôi. Hoàn thiện quy trình kỹ thuật trồng và chăm sóc nấm linh chi đỏ trên gỗ khúc dưới tán rừng phù hợp với điều kiện khí hậu của tỉnh Hà Tĩnh.
Tiềm năng, lợi thế để trồng Nấm linh chi đỏ dưới tán rừng ở Hà Tĩnh
Trong thời gian qua, Trung tâm Khuyến nông tỉnh đã tích cực triển khai thực hiện Dự án, đã phối hợp chọn được 02 hộ thực hiện mô hình là Đinh Văn Nghĩa (thôn 1 Văn Giang, xã Mai Hoa) và Nguyễn Hữu Kỷ (thôn 4 Đức Lĩnh, xã Mai Hoa). Ngày 11/10/2025, đã tổ chức làm việc, thống nhất với địa phương, các hộ dân tham gia. Đồng thời đã phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu và phát triển nấm – Viện Di truyền nông nghiệp tổ chức tập huấn kỹ thuật trồng nấm linh chi đỏ dưới tán rừng tại thôn Văn Giang, xã Mai Hoa cho 50 người dân xã Mai Hoa nắm vững kỹ thuật trồng nấm linh chi đỏ dưới tán rừng.
Cùng với việc lựa chọn hộ, tập huấn kỹ thuật, thì Trung tâm Khuyến nông đã tổ chức Đoàn tham quan học tập kinh nghiệm tại một số tỉnh phía Nam (Quảng Trị, Gia Lai). Gia Lai là tỉnh có điều kiện thuận lợi về khí hậu, đất đỏ bazan và diện tích rừng lớn nên thuận lợi cho việc phát triển nấm linh chi đỏ. Tổng diện tích rừng và đất lâm nghiệp tỉnh Gialai sau sáp nhập là 987.828 ha, trong đó rừng tự nhiên chiếm hơn 692.722 ha, rừng trồng khoảng 295.105 ha. Đây là tiềm năng, lợi thế rất lớn của tỉnh để phát triển lâm nghiệp nói chung, dược liệu dưới tán rừng nói riêng. Hiện nay, Gia Lai đang mở rộng diện tích trồng nấm linh chi đỏ khá nhanh, đặc biệt theo mô hình trồng dưới tán rừng trồng (như rừng keo lai, rừng acacia…). Cán bộ Trung tâm Khuyến nông tỉnh Gia Lai cho biết cuối năm 2021, tỉnh mới chỉ có khoảng 10 ha trồng nấm linh chi đỏ. Đến cuối năm 2025, diện tích trồng nấm linh chi đỏ ở một số xã như Đắk Đoa và Chư Păh đã phát triển rất mạnh, với khoảng 40 ha ở Đắk Đoa và 100 ha ở Chư Păh.
Mô hình trồng nấm linh chi đỏ dưới tán rừng tại Gia Lai
Tỉnh Quảng Trị có diện tích đất rừng khá lớn, đóng vai trò quan trọng trong phát triển lâm nghiệp, bảo tồn đa dạng sinh học và là nguồn nguyên liệu cho các hoạt động kinh tế gắn với rừng. Tổng diện tích đất rừng của tỉnh Quảng Trị khoảng 841.224 ha, bao gồm: Rừng tự nhiên: 596.230 ha; Rừng trồng: 184.402 ha. Hiện nay tỉnh Quảng Trị đang tập trung phát triển rừng trồng gỗ lớn, nâng cao giá trị sản phẩm lâm nghiệp, hướng đến chứng chỉ rừng bền vững (FSC) và liên kết doanh nghiệp trong chuỗi giá trị gỗ. Bên cạnh đó, tỉnh đã phát huy tiềm năng, lợi thế về rừng và đất lâm nghiệp để phát triển các loại hình dược liệu dưới tán rừng có giá trị kinh tế. Từ năm 2023, tỉnh Quảng Trị đã bắt đầu triển khai mô hình trồng thử nghiệm nấm linh chi đỏ dưới tán rừng ở các khu vực miền núi xã Hướng Tân, Khe Sanh, Hướng Phùng, … với kết quả bước đầu rất tích cực: Trồng thử nghiệm 4.000 phôi nấm trên diện tích khoảng 1.000 m² dưới tán rừng keo lai và cà phê cho thấy nấm thích nghi tốt với khí hậu, thổ nhưỡng, độ ẩm và che phủ rừng. Sau 3 tháng, nấm cho thu hoạch ba đợt với năng suất khá cao và giá thu mua ổn định từ doanh nghiệp liên kết (giá tươi khoảng 600.000 đ/kg; nấm khô 1,6 – 4 triệu đ/kg tùy chất lượng).
Đoàn học tập kinh nghiệm đang quan sát phôi nấm linh chi đỏ phát triển dưới tán rừng
Với tiềm năng, lợi thế về rừng và đất lâm nghiệp hiện có, có thể khẳng định việc trồng dược liệu dưới tán rừng ở Hà Tĩnh sẽ trở thành hướng đi đúng đắn vừa nâng cao thu nhập cho người dân, vừa chống xói mòn đất, bảo vệ nước, môi trường sinh thái trong khu vực. Các mô hình trồng dược liệu dưới tán cây rừng nói chung và trồng nấm linh chi đỏ nói riêng là giải pháp bảo vệ tài nguyên rừng hiệu quả cũng như bảo tồn cây thuốc quý, mở ra hướng phát triển sinh kế mới cho người dân miền núi; vừa góp phần bảo vệ môi trường sinh thái, nâng cao độ che phủ rừng, vừa phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập cho người dân trong những năm tiếp theo./.
Nguyễn Văn Thắng
