Vụ xuân năm 2026 đánh dấu bước chuyển mạnh trong sản xuất lúa tại Hà Tĩnh khi nhiều địa phương đồng loạt triển khai các mô hình canh tác giảm phát thải theo hướng sinh thái, tiết kiệm chi phí và thích ứng với biến đổi khí hậu. Từ các mô hình tưới ngập – khô xen kẽ, mạ khay – máy cấy đến sản xuất hữu cơ theo quy trình SRI, nông dân không chỉ giảm lượng vật tư đầu vào mà còn nâng cao hiệu quả kinh tế, từng bước thay đổi tư duy sản xuất theo hướng bền vững.
Tại thôn Minh Tiến, xã Tùng Lộc, vụ xuân năm nay gia đình ông Phan Đình Minh lần đầu tiên áp dụng kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ trên diện tích hơn 4 sào lúa MHC2. Nếu như trước đây ruộng lúa luôn được giữ nước liên tục thì nay việc điều tiết nước được thực hiện theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa. Ông Minh cho biết, ban đầu gia đình khá lo lắng vì sợ thiếu nước sẽ ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây. Tuy nhiên, sau quá trình thực hiện, hiệu quả mang lại vượt ngoài mong đợi. “Ruộng lúa thông thoáng hơn, bộ rễ phát triển khỏe, sâu bệnh giảm rõ rệt. Đặc biệt lượng nước tưới giảm đáng kể nhưng năng suất vẫn đạt khoảng 4 tạ/sào, chi phí sản xuất cũng thấp hơn so với trước”, ông Minh chia sẻ.
Kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ giúp cây lúa sinh trưởng khỏe, tăng khả năng đẻ nhánh hữu hiệu và hạn chế sâu bệnh phát sinh
Không riêng gia đình ông Minh, vụ xuân năm 2026, toàn tỉnh Hà Tĩnh đã triển khai hơn 4.300 ha lúa áp dụng kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ tại 15 xã, phường. Theo đánh giá của ngành chuyên môn, đây là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm phát thải khí nhà kính trong sản xuất lúa, đồng thời tiết kiệm nguồn nước tưới trong bối cảnh thời tiết ngày càng cực đoan.
Bà Nguyễn Thị Huyền Trang, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Bắc Trung Bộ cho biết, kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ giúp cây lúa sinh trưởng khỏe, tăng khả năng đẻ nhánh hữu hiệu và hạn chế sâu bệnh phát sinh. Cùng với đó, việc sử dụng phân bón cân đối, giảm lượng thuốc bảo vệ thực vật cũng góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ môi trường đồng ruộng.
“Thực tế theo dõi tại các mô hình cho thấy, cây lúa phát triển ổn định, bộ rễ khỏe hơn so với phương thức canh tác truyền thống. Quan trọng nhất là giảm lượng nước tưới và giảm phát thải khí mê-tan trong sản xuất lúa”, bà Trang nói.
Cùng với kỹ thuật tưới nước tiết kiệm, nhiều địa phương tại Hà Tĩnh đang đẩy mạnh các mô hình canh tác lúa cải tiến theo hướng hữu cơ, ứng dụng cơ giới hóa đồng bộ để nâng cao giá trị sản phẩm.
Tại xã Can Lộc, mô hình canh tác lúa cải tiến SRI ứng dụng mạ khay, máy cấy gắn với sản xuất hữu cơ được triển khai trên diện tích 5,6 ha đã mang lại hiệu quả rõ nét. Việc sử dụng mạ khay và máy cấy giúp giảm lượng giống gieo cấy, cây lúa sinh trưởng đồng đều, ruộng thông thoáng và giảm sâu bệnh.
Ông Đặng Văn Bình, người tham gia mô hình cho biết, nếu như trước đây mỗi sào phải sử dụng lượng giống lớn và tốn nhiều nhân công cấy thì nay lượng giống giảm đáng kể, công lao động cũng được tiết kiệm. “Lúa cấy bằng máy bén rễ nhanh, cây cứng khỏe, ít sâu bệnh hơn. Dù giảm lượng phân hóa học và thuốc bảo vệ thực vật nhưng năng suất vẫn đạt trên 63 tạ/ha”, ông Bình cho hay.
Các mô hình sản xuất lúa giảm phát thải đang mở ra hướng đi mới cho ngành trồng trọt Hà Tĩnh
Theo tính toán, lợi nhuận từ mô hình đạt khoảng 1,53 triệu đồng/sào, cao hơn phương thức sản xuất thông thường. Đặc biệt, sản phẩm lúa được doanh nghiệp bao tiêu với giá cao hơn thị trường nên người dân yên tâm đầu tư sản xuất.
Ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Can Lộc nhận định, hiệu quả lớn nhất của mô hình không chỉ nằm ở năng suất hay lợi nhuận mà còn giúp thay đổi tập quán canh tác của người dân theo hướng giảm chi phí đầu vào, nâng cao chất lượng nông sản và gắn sản xuất với thị trường tiêu thụ.
“Trước đây người dân thường sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc nhiều vào phân hóa học và thuốc bảo vệ thực vật. Nay bà con đã dần thay đổi nhận thức, chú trọng hơn đến sản xuất an toàn, bảo vệ môi trường và liên kết tiêu thụ sản phẩm”, ông Tuấn nói.
Tại thôn Mỹ Am, xã Cẩm Xuyên, mô hình lúa hữu cơ giống HG12 ứng dụng mạ khay, máy cấy được triển khai trên diện tích 4 ha với việc sử dụng 100% phân bón hữu cơ và không dùng thuốc bảo vệ thực vật trong suốt quá trình sản xuất.
Ông Phan Văn Vân cho biết, nhờ áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật, ruộng lúa sinh trưởng tốt, giảm công lao động và hạn chế sâu bệnh phát sinh. “Trước đây sản xuất phụ thuộc nhiều vào thuốc bảo vệ thực vật, nay giảm được đáng kể nên môi trường đồng ruộng cũng sạch hơn”, ông Vân nói.
Theo ông Lê Xuân Sơn, Trưởng thôn Mỹ Am, kết quả bước đầu của mô hình đã góp phần thay đổi nhận thức của người dân về sản xuất nông nghiệp xanh. “Bà con bắt đầu quan tâm hơn đến việc giảm chi phí đầu vào, nâng cao chất lượng nông sản và bảo vệ môi trường thay vì chỉ chạy theo năng suất như trước”, ông Sơn cho biết.
Vụ xuân năm 2026, Hà Tĩnh triển khai mô hình canh tác lúa giảm phát thải trên diện tích 150 ha với việc áp dụng đồng bộ các tiến bộ kỹ thuật như mạ khay – máy cấy, tưới ngập – khô xen kẽ và quy trình canh tác SRI theo hướng sinh thái.
Ông Nguyễn Thanh Hải, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Tĩnh cho biết, việc triển khai các mô hình là bước cụ thể hóa Đề án sản xuất giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025 – 2035, tầm nhìn đến năm 2050 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
“Thông qua sự phối hợp giữa ngành chuyên môn, địa phương, HTX và doanh nghiệp, nhiều mô hình đã cho thấy hiệu quả rõ nét cả về kinh tế lẫn môi trường. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để Hà Tĩnh tiếp tục nhân rộng sản xuất lúa xanh, hướng tới nền nông nghiệp phát triển bền vững”, ông Hải khẳng định.
Từ những kết quả bước đầu trong vụ xuân năm 2026 có thể thấy, các mô hình sản xuất lúa giảm phát thải đang mở ra hướng đi mới cho ngành trồng trọt Hà Tĩnh. Không chỉ giúp nông dân giảm chi phí, nâng cao thu nhập, các mô hình còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất theo hướng thân thiện với môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng yêu cầu phát triển nông nghiệp xanh trong giai đoạn mới./.
Ánh Nguyệt
