Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp ngày càng chịu nhiều áp lực từ biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và yêu cầu ngày càng cao của thị trường đối với nông sản an toàn, việc chuyển đổi sang phương thức canh tác hữu cơ đang trở thành xu hướng tất yếu. Tại xã Thạch Lạc, mô hình trồng thử nghiệm bí xanh hữu cơ trên đất cát đã bước đầu mang lại nhiều tín hiệu tích cực, không chỉ tạo ra sản phẩm sạch mà còn góp phần cải tạo đất, bảo vệ môi trường sinh thái và mở ra hướng phát triển nông nghiệp bền vững cho địa phương.

Mô hình được thực hiện theo hình thức hợp tác theo chuỗi liên kết với Công ty CP tập đoàn Quế Lâm triển khai tại cánh đồng rau thôn Thượng Phú với diện tích hơn 1 ha. Đây là vụ sản xuất thử nghiệm nhằm đánh giá khả năng thích nghi của cây bí xanh khi áp dụng quy trình canh tác hữu cơ trên nền đất cát, loại đất vốn có nhiều hạn chế như nghèo dinh dưỡng, khả năng giữ nước kém và dễ thoái hóa nếu canh tác theo phương thức truyền thống.

Điểm nổi bật của mô hình là toàn bộ quy trình sản xuất đều được thực hiện theo hướng hữu cơ, hạn chế tối đa việc sử dụng hóa chất tổng hợp. Ngay từ khâu làm đất, người dân đã được cán bộ kỹ thuật của Công ty CP Tập đoàn Quế Lâm hướng dẫn sử dụng phân hữu cơ vi sinh để cải tạo đất, tăng hàm lượng mùn và hệ vi sinh vật có lợi trong đất. Việc bổ sung chất hữu cơ giúp đất cát tăng khả năng giữ ẩm, giữ dinh dưỡng, đồng thời tạo môi trường thuận lợi cho bộ rễ cây phát triển. Trong quá trình canh tác, mô hình không sử dụng thuốc diệt cỏ hóa học mà thực hiện làm cỏ thủ công kết hợp phủ gốc nhằm hạn chế cỏ dại và giảm bốc thoát hơi nước. Công tác phòng trừ sâu bệnh được áp dụng theo hướng sinh học bằng các chế phẩm vi sinh, thảo mộc tự nhiên và biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). Đây là yếu tố quan trọng giúp hạn chế tồn dư hóa chất trong nông sản, đồng thời bảo vệ hệ sinh thái đồng ruộng.

Bí sản xuất theo hướng hữu cơ quả sai trĩu cành

Theo đánh giá thực tế sau hơn 3 tháng triển khai, dù thời tiết có nhiều diễn biến bất lợi nhưng cây bí xanh vẫn sinh trưởng tốt, tỷ lệ ra hoa và đậu quả cao. Hệ thống rễ phát triển khỏe, khả năng chống chịu sâu bệnh khá tốt nhờ nền đất được cải thiện bằng phân hữu cơ vi sinh. Nhiều hộ dân tham gia mô hình cho biết đất canh tác trở nên tơi xốp hơn rõ rệt, độ ẩm được duy trì tốt hơn so với trước đây.

Theo các hộ sản xuất mô hình chia sẻ rằng ban đầu người dân khá lo lắng khi chuyển đổi từ phương thức trồng truyền thống sang quy trình hữu cơ bởi yêu cầu kỹ thuật nghiêm ngặt và công chăm sóc nhiều hơn. Tuy nhiên, nhờ được hướng dẫn cụ thể từ khâu xuống giống, bón phân đến chăm sóc, người dân dần nắm bắt được kỹ thuật và yên tâm sản xuất. Một trong những thay đổi dễ nhận thấy nhất từ mô hình là sự cải thiện của môi trường đất. Sau một thời gian canh tác hữu cơ, trên ruộng xuất hiện trở lại nhiều giun đất, dế và các loại côn trùng có ích. Đây là dấu hiệu cho thấy hệ sinh thái đất đang dần được phục hồi. Khác với canh tác hóa học khiến đất chai cứng và hệ vi sinh vật bị suy giảm, phương thức hữu cơ giúp tái tạo độ phì tự nhiên và nâng cao chất lượng đất về lâu dài.

Về hiệu quả kinh tế, mô hình bước đầu cho kết quả khả quan. Sau 3 tháng canh tác, hiện đã thu hoạch lứa 1, dự kiến khoảng 10 – 12 ngày nữa cho thu hoạch lứa 2 với năng suất đạt khoảng 35-40 tấn/ha. Mặc dù sản lượng chưa cao bằng phương pháp sản xuất truyền thống nhưng chất lượng quả được đánh giá vượt trội. Bí có ruột đặc, vị thơm, mẫu mã đồng đều, da sáng bóng và thời gian bảo quản tốt hơn. Đặc biệt, toàn bộ sản phẩm đã được Công ty CP Tập đoàn Quế Lâm ký kết bao tiêu với mức giá cao hơn khoảng 1,5 lần so với bí sản xuất thông thường. Điều này giúp người dân yên tâm sản xuất, giảm áp lực đầu ra và nâng cao giá trị kinh tế trên cùng đơn vị diện tích.

Người dân phấn khởi khi thu hoạch những quả bí da sáng bóng

Ông Dương Kim Huy, hộ sản xuất cho biết: “Ngay từ khi bắt đầu sản xuất, chúng tôi đã được trực tiếp vào học tập tại Công ty Quế Lâm tại Huế để có định hướng và phương pháp thực hiện đảm bảo. Sau thử nghiệm cho thấy nền phân hữu cơ vi sinh đã khắc phục hiệu quả nhược điểm của đất cát, giúp cây bí phát triển khỏe, tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng và thích nghi tốt với điều kiện thổ nhưỡng địa phương. Thành công bước đầu của mô hình cho thấy cây bí xanh hoàn toàn có thể trở thành cây trồng phù hợp trong định hướng phát triển nông nghiệp hữu cơ tại xã Thạch Lạc”.

Mô hình đã chứng minh rằng sản xuất hữu cơ không chỉ là giải pháp tạo ra nông sản an toàn mà còn góp phần cải thiện môi trường sản xuất và hướng tới nền nông nghiệp tuần hoàn, bền vững. Việc sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học và giảm thiểu hóa chất nông nghiệp giúp bảo vệ nguồn nước, giảm ô nhiễm đất và hạn chế ảnh hưởng đến sức khỏe người sản xuất.

Mô hình trồng thử nghiệm bí xanh hữu cơ tại xã Thạch Lạc tuy mới triển khai nhưng đã cho thấy nhiều triển vọng tích cực. Đây không chỉ là bước đi quan trọng trong chuyển đổi phương thức sản xuất nông nghiệp mà còn góp phần tạo dựng nền nông nghiệp xanh, an toàn và bền vững cho tương lai.

Thái Thơm