Từ tưới ngập – khô xen kẽ, canh tác lúa cải tiến SRI đến sản xuất lúa hữu cơ gắn với liên kết tiêu thụ, nhiều mô hình tại Hà Tĩnh đang từng bước thay đổi phương thức sản xuất, giảm chi phí và hướng tới nền nông nghiệp bền vững.
Trên những cánh đồng lúa Hà Tĩnh, việc giảm lượng nước tưới, sử dụng giống hợp lý, hạn chế phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật đang dần trở thành một phần trong quy trình sản xuất của người dân. Cùng với đó, mạ khay, máy cấy và các hình thức cơ giới hóa được đưa vào đồng ruộng, góp phần giảm công lao động, chi phí sản xuất.
Năm 2026, các mô hình sản xuất lúa theo hướng giảm phát thải tiếp tục được triển khai ở nhiều địa phương, trong cả vụ xuân và vụ hè thu, từng bước tạo chuyển biến trong nhận thức và tập quán canh tác của nông dân.
Kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ được nông dân Hà Tĩnh áp dụng nhằm tiết kiệm nước, giảm chi phí sản xuất lúa.
Tại xã Cẩm Xuyên, sản xuất lúa theo hướng hữu cơ cũng được triển khai trong cả hai vụ. Năm 2026, mô hình tại thôn Sông Hội được thực hiện trên diện tích 4 ha, sử dụng giống HG12 trong vụ xuân và Thiên Ưu trong vụ hè thu. Toàn bộ diện tích được gieo bằng mạ khay, cấy bằng máy, sử dụng 100% phân bón hữu cơ với lượng 120 kg/sào, chia làm 3 lần bón. Trong quá trình chăm sóc, người dân không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Kết quả cho thấy, năng suất lúa vụ xuân đạt khoảng 60 tạ/ha, vụ hè thu đạt khoảng 65 tạ/ha. Mật độ ruộng duy trì khoảng 300 – 320 dảnh hữu hiệu/m², số hạt chắc đạt từ 180 – 220 hạt/bông.
Ông Lê Xuân Sơn, người dân xã Cẩm Xuyên, cho biết sản xuất theo quy trình mới giúp nông dân thay đổi cách nghĩ về đầu tư cho cây lúa. Không chỉ quan tâm đến năng suất, người dân ngày càng chú trọng giảm chi phí, nâng chất lượng nông sản và hạn chế tác động đến môi trường.
Từ mô hình ban đầu, sản xuất lúa giảm phát thải đang được mở rộng trên địa bàn xã Cẩm Xuyên. Năm 2026, địa phương triển khai trên 500 ha, tập trung vào các giải pháp như tưới ngập – khô xen kẽ, sử dụng mạ khay, máy cấy, tăng sử dụng phân bón hữu cơ, giảm phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật.
Ông Phan Thanh Nghi, Phó Chủ tịch UBND xã Cẩm Xuyên, cho biết địa phương đang từng bước vận động người dân áp dụng các kỹ thuật phù hợp, đồng thời gắn sản xuất với yêu cầu nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường. Tưới ngập – khô xen kẽ cũng đang được nông dân nhiều địa phương lựa chọn bởi kỹ thuật này không yêu cầu ruộng lúa phải duy trì mực nước liên tục. Nước được điều tiết theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây, tạo thời gian cho đất được thông thoáng, bộ rễ phát triển và góp phần hạn chế một số đối tượng sâu bệnh.
Tại xã Thiên Cầm, gia đình bà Đặng Thị Đàn, thôn Đình Phùng, đã áp dụng kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ trên hơn 2 mẫu ruộng. Theo bà Đàn, việc điều tiết nước theo từng giai đoạn sinh trưởng giúp giảm lượng nước sử dụng, cây lúa sinh trưởng tốt hơn, đồng thời giảm một phần chi phí sản xuất.
Ông Nguyễn Văn Tuệ, Phó Chủ tịch UBND xã Thiên Cầm, cho biết địa phương đang tiếp tục tuyên truyền, hướng dẫn người dân áp dụng phương pháp tưới tiết kiệm nước, từng bước mở rộng diện tích sản xuất theo hướng giảm chi phí, nâng cao hiệu quả.
Cùng với kỹ thuật tưới nước, Hà Tĩnh đang đẩy mạnh áp dụng hệ thống thâm canh lúa cải tiến SRI. Năm 2026, Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh triển khai mô hình “Ứng dụng một số kỹ thuật trong hệ thống thâm canh tổng hợp (SRI) để sản xuất lúa, gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm” tại xã Kỳ Xuân và xã Thạch Hà. Mô hình có tổng diện tích 25,4 ha với 159 hộ tham gia; trong đó Kỳ Xuân 12,3 ha và Thạch Hà 13,1 ha. Hai giống lúa DT39 Quế Lâm và Thiên Ưu 8 được đưa vào sản xuất.
Năm 2026, Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh triển khai mô hình “Ứng dụng một số kỹ thuật trong hệ thống thâm canh tổng hợp (SRI) để sản xuất lúa, gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm” tại xã Kỳ Xuân và xã Thạch Hà
Nông dân được hướng dẫn sử dụng lượng giống hợp lý, sản xuất mạ khay, cấy bằng máy, bố trí mật độ thưa, điều tiết nước theo phương pháp “nông – lộ – phơi”, bón phân cân đối và chăm sóc theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa. Điểm đáng chú ý của mô hình là sản phẩm được liên kết với Tập đoàn Quế Lâm ngay từ đầu vụ. Lúa tươi được doanh nghiệp ký hợp đồng thu mua với giá 8.500 đồng/kg, tạo đầu ra ổn định hơn cho người sản xuất.
Ông Trần Quốc Hoàn, Tổ trưởng Tổ hợp tác sản xuất lúa SRI xã Kỳ Xuân, cho biết khi được hướng dẫn cụ thể về kỹ thuật, người dân có thể chủ động hơn trong việc sử dụng giống, nước và phân bón, đồng thời giảm công lao động nhờ cơ giới hóa.
Về hiệu quả kinh tế, giống DT39 Quế Lâm cho lợi nhuận khoảng 465.000 đồng/sào, cao hơn mức khoảng 229.000 đồng/sào của phương thức sản xuất truyền thống. Đối với giống Thiên Ưu 8, lợi nhuận đạt khoảng 233.000 đồng/sào, tương đương với phương thức sản xuất truyền thống.
Theo Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh, SRI là một trong những hướng canh tác phù hợp với yêu cầu giảm chi phí và sử dụng tiết kiệm các nguồn tài nguyên trong sản xuất lúa. Thời gian tới, đơn vị tiếp tục hoàn thiện quy trình, tăng cường tập huấn tại đồng ruộng, phát triển dịch vụ mạ khay – máy cấy, nâng cao mức độ cơ giới hóa và tổ chức sản xuất theo vùng.
Việc tăng cường liên kết tiêu thụ cũng được xác định là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao giá trị sản phẩm, hình thành các vùng sản xuất lúa tập trung, giảm chi phí và ổn định đầu ra.
Trên phạm vi toàn tỉnh, năm 2026, Hà Tĩnh đã áp dụng kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ trên hơn 4.300 ha tại 15 xã, phường; diện tích áp dụng SRI đạt hơn 200 ha. Cùng với đó là việc sử dụng mạ khay, máy cấy, phân bón hữu cơ, giảm phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật và tăng cường áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp.
Ngay từ đầu vụ, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Bắc Trung Bộ phối hợp hướng dẫn kỹ thuật, theo dõi đồng ruộng và hỗ trợ nông dân trong quá trình thực hiện. Qua thực tế cho thấy, các mô hình không chỉ tập trung vào mục tiêu giảm phát thải mà còn hướng đến giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sử dụng vật tư và từng bước cải thiện chất lượng đất sản xuất. Bà Nguyễn Thị Huyền Trang, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Bắc Trung Bộ, cho biết việc áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật, từ quản lý nước, sử dụng giống, phân bón đến cơ giới hóa, có ý nghĩa quan trọng trong quá trình chuyển đổi phương thức sản xuất lúa theo hướng tiết kiệm và bền vững.
Theo ngành nông nghiệp Hà Tĩnh, việc triển khai các mô hình giảm phát thải được thực hiện gắn với định hướng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về sản xuất cây trồng phát thải thấp giai đoạn 2025 – 2035, tầm nhìn đến năm 2050. Tỉnh đang chủ động xây dựng các giải pháp phù hợp với điều kiện sản xuất, đồng thời tăng cường phối hợp giữa cơ quan chuyên môn, chính quyền địa phương, hợp tác xã và doanh nghiệp. Các mô hình triển khai trong năm 2026 bước đầu cho thấy hiệu quả, là cơ sở để ngành chuyên môn tiếp tục đánh giá, lựa chọn những giải pháp phù hợp để mở rộng trong thời gian tới.
Từ những cánh đồng áp dụng tưới ngập – khô xen kẽ, những mô hình SRI sử dụng mạ khay – máy cấy đến các vùng sản xuất lúa hữu cơ, phương thức canh tác lúa tại Hà Tĩnh đang từng bước có những thay đổi rõ hơn. Giảm nước, giảm giống, giảm vật tư hóa học, tăng cơ giới hóa và gắn sản xuất với tiêu thụ đang mở ra hướng đi phù hợp để nâng cao hiệu quả kinh tế, tiết kiệm tài nguyên và hướng tới sản xuất lúa bền vững hơn./.
Ánh Nguyệt
