Vụ xuân 2026, Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi Hà Tĩnh phối hợp với UBND xã Tứ Mỹ triển khai mô hình thâm canh lúa cải tiến SRI ứng dụng mạ khay, máy cấy tại xứ đồng Đập Mới, thôn Mỹ Yên với quy mô 4,56 ha, có 59 hộ dân tham gia. Sau một vụ sản xuất, mô hình cho thấy hiệu quả rõ nét cả về năng suất, giảm chi phí đầu vào lẫn giá trị môi trường, mở ra hướng đi phù hợp cho sản xuất lúa giảm phát thải tại Hà Tĩnh.

Mô hình được triển khai trong khuôn khổ thực hiện Kế hoạch hành động “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050” của tỉnh Hà Tĩnh. Theo ngành chuyên môn, đây là mô hình điểm nhằm đánh giá hiệu quả của phương thức canh tác lúa SRI kết hợp cơ giới hóa đồng bộ để làm cơ sở nhân rộng trong thời gian tới.

Giống lúa Dự Hương 8 được đưa vào mô hình có thời gian sinh trưởng khoảng 120 – 125 ngày, khả năng đẻ nhánh khỏe và thích nghi khá tốt với điều kiện sản xuất tại địa phương

Ngay từ đầu vụ, cán bộ kỹ thuật của Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi Hà Tĩnh thường xuyên bám sát đồng ruộng, hướng dẫn người dân thực hiện đúng quy trình kỹ thuật từ khâu làm mạ khay, vận hành máy cấy đến quản lý nước và phòng trừ sâu bệnh. Phương pháp canh tác SRI được áp dụng đồng bộ với các kỹ thuật cấy thưa, quản lý nước theo phương pháp “khô – ướt xen kẽ” (AWD), tăng cường sử dụng phân hữu cơ và quản lý dịch hại tổng hợp.

Theo đánh giá của cơ quan chuyên môn, phương thức sản xuất này giúp bộ rễ lúa phát triển khỏe, tăng khả năng đẻ nhánh hữu hiệu, hạn chế sâu bệnh và giảm lượng nước tưới đáng kể so với canh tác truyền thống.

Những ngày cuối vụ, cánh đồng Đập Mới phủ kín màu vàng óng của những trà lúa chín đều. Bà Nguyễn Thị Thúy, hộ dân thôn Phú Mỹ tham gia mô hình cho biết, ban đầu nhiều hộ dân còn e ngại khi chuyển từ gieo sạ sang cấy máy vì mật độ cấy thưa hơn tập quán lâu nay. “Lúc mới cấy nhìn ruộng khá thưa nên ai cũng lo, nhưng càng về sau lúa càng đẻ nhánh khỏe, cây cứng, ít sâu bệnh. Gia đình tôi thấy giảm được nhiều công lao động và chi phí thuốc bảo vệ thực vật so với trước”, bà Thúy chia sẻ.

Theo bà Thúy, nhờ áp dụng kỹ thuật SRI nên ruộng lúa thông thoáng hơn, cây hấp thu dinh dưỡng tốt, ít xảy ra tình trạng đổ ngã dù thời tiết vụ xuân có nhiều đợt mưa xen nắng bất thường.

Giống lúa Dự Hương 8 được đưa vào mô hình có thời gian sinh trưởng khoảng 120 – 125 ngày, khả năng đẻ nhánh khỏe và thích nghi khá tốt với điều kiện sản xuất tại địa phương. Qua theo dõi thực tế, lúa chỉ nhiễm nhẹ bệnh khô vằn, nhiễm trung bình bọ trĩ và rệp xanh ở giai đoạn đẻ nhánh; các đối tượng nguy hiểm như đạo ôn, sâu cuốn lá nhỏ, rầy nâu xuất hiện ở mức rất thấp.

Kết quả đánh giá cho thấy mô hình đạt năng suất dự kiến khoảng 359,25 kg/sào, tương đương trên 7 tấn/ha, cao hơn sản xuất thông thường khoảng 59,25 kg/sào. Đặc biệt, lượng giống sử dụng chỉ còn khoảng 3,5 kg/sào nhờ áp dụng mạ khay và cấy máy, góp phần tiết kiệm đáng kể chi phí đầu vào.

Các đại biểu tham gia hội thảo đánh giá kết quả thực hiện mô hình thâm canh lúa cải tiến SRI ứng dụng mạ khay, máy cấy gắn với sản xuất giống lúa Dự Hương 8 vụ Xuân năm 2026

Ông Phạm Tô Hoài, Trưởng thôn Mỹ Yên cho rằng hiệu quả lớn nhất của mô hình là thay đổi tư duy sản xuất của người dân. “Trước đây bà con thường gieo dày để yên tâm về mật độ, nhưng thực tế cây lúa cạnh tranh dinh dưỡng nên dễ sâu bệnh, năng suất không cao. Khi áp dụng SRI kết hợp máy cấy, ruộng lúa phát triển đồng đều, giảm công chăm sóc và tiết kiệm chi phí sản xuất. Qua vụ này, nhiều hộ dân trong thôn đã chủ động đăng ký tiếp tục thực hiện ở các vụ tới”, ông Hoài cho biết.

Theo ông Hoài, cơ giới hóa cũng giúp giải quyết đáng kể bài toán thiếu lao động nông nghiệp hiện nay. Nếu cấy thủ công cần khoảng 3 lao động mới hoàn thành 1 ha/ngày thì máy cấy chỉ cần 2 người vận hành có thể thực hiện khoảng 5 ha/ngày. Đây là lợi thế lớn trong điều kiện sản xuất nông nghiệp ngày càng thiếu nhân lực thời vụ.

Ngoài hiệu quả kinh tế, mô hình còn mang lại nhiều giá trị môi trường. Việc áp dụng phương pháp tưới “khô – ướt xen kẽ” giúp giảm lượng nước tưới và hạn chế phát thải khí mê-tan từ ruộng lúa ngập nước liên tục. Đồng thời, giảm sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật cũng góp phần cải thiện môi trường đồng ruộng, hướng tới nền nông nghiệp xanh và bền vững.

Theo tính toán của ngành chuyên môn, lợi nhuận mô hình đạt khoảng 1,1 triệu đồng/sào, cao hơn nhiều so với phương thức sản xuất truyền thống. Cùng với đó, người dân còn được hỗ trợ giống, chi phí làm mạ, máy cấy và thuốc bảo vệ thực vật nên giảm đáng kể áp lực đầu tư ban đầu.

Tại hội thảo đánh giá mô hình, ông Nguyễn Thanh Hải, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Tĩnh đánh giá cao sự phối hợp giữa Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi Hà Tĩnh với chính quyền địa phương trong tổ chức thực hiện mô hình. Theo lãnh đạo Sở, đây là hướng sản xuất phù hợp với chủ trương tái cơ cấu ngành trồng trọt theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.

“Việc áp dụng cơ giới hóa đồng bộ kết hợp quy trình canh tác SRI không chỉ giúp giảm chi phí, tăng năng suất mà còn góp phần thay đổi tập quán sản xuất của người dân theo hướng hiện đại, thân thiện môi trường. Thời gian tới, ngành nông nghiệp sẽ tiếp tục chỉ đạo các địa phương đẩy mạnh nhân rộng mô hình, hình thành các vùng sản xuất lúa tập trung, từng bước xây dựng nền nông nghiệp xanh và phát triển bền vững”, đại diện lãnh đạo Sở nhấn mạnh.

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Thanh Nam, Phó Chủ tịch UBND xã Tứ Mỹ nhấn mạnh, mô hình canh tác lúa cải tiến SRI ứng dụng mạ khay, máy cấy và sản xuất giống lúa Dự Hương 8 đã cho thấy hiệu quả rõ nét cả về kinh tế, kỹ thuật và môi trường. “Đây là hướng sản xuất phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp đang từng bước chuyển sang hướng xanh, bền vững và giảm phát thải. Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục phối hợp với ngành chuyên môn tăng cường tập huấn kỹ thuật, mở rộng diện tích áp dụng cơ giới hóa đồng bộ, từng bước hình thành vùng sản xuất lúa hàng hóa tập trung”, ông Nam cho biết.

Từ những kết quả bước đầu đạt được, mô hình thâm canh lúa cải tiến SRI ứng dụng mạ khay, máy cấy tại xã Tứ Mỹ đang cho thấy tiềm năng lớn trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất lúa, giảm phát thải khí nhà kính và tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi sang nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại tại Hà Tĩnh./.

Ánh Nguyệt