Những năm gần đây, cùng với yêu cầu ngày càng cao của thị trường về chất lượng nông sản an toàn, sản xuất nông nghiệp theo hướng hữu cơ đang trở thành xu thế tất yếu. Tại Hà Tĩnh, từ hiệu quả bước đầu của mô hình cam hữu cơ do Trung tâm Khuyến nông tỉnh triển khai, nhiều địa phương đã mạnh dạn chuyển đổi phương thức canh tác, từng bước xây dựng vùng sản xuất cam bền vững, nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho người dân.

Hà Tĩnh hiện là một trong những địa phương có diện tích cam lớn của cả nước, tập trung chủ yếu tại các vùng Vũ Quang, Hương Khê, Hương Sơn và Can Lộc. Cây cam từ lâu đã trở thành cây trồng chủ lực, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới của địa phương.

Tuy nhiên, thực tế sản xuất cho thấy phần lớn diện tích cam hiện nay vẫn canh tác theo phương thức truyền thống, phụ thuộc nhiều vào phân bón vô cơ và thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Điều này không chỉ làm gia tăng chi phí đầu vào mà còn tiềm ẩn nguy cơ thoái hóa đất, ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến chất lượng nông sản và sức khỏe người sản xuất. Bên cạnh đó, đầu ra sản phẩm chưa ổn định, việc tiêu thụ vẫn chủ yếu thông qua thương lái nên giá trị gia tăng chưa cao.

Trước yêu cầu đổi mới sản xuất theo hướng an toàn, bền vững, giai đoạn 2024 – 2025, Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh đã triển khai mô hình “Sản xuất cam theo hướng hữu cơ” tại thôn Thanh Bình, xã Mai Hoa. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm thay đổi tư duy sản xuất của người dân, từng bước hình thành vùng cam hữu cơ trên địa bàn tỉnh.

Mô hình “Sản xuất cam theo hướng hữu cơ” tại thôn Thanh Bình, xã Mai Hoa cho hiệu quả kinh tế cao

Mô hình được thực hiện trên diện tích 3 ha với sự tham gia của 3 hộ dân có diện tích cam chanh 5 năm tuổi. Các vườn cam được lựa chọn đều đáp ứng yêu cầu về thổ nhưỡng, quy hoạch sản xuất và khả năng xây dựng vùng trồng theo quy chuẩn. Mô hình do Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Tĩnh chủ quản, Trung tâm Khuyến nông tỉnh chủ trì thực hiện, phối hợp với Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi cùng chính quyền địa phương triển khai đồng bộ.

Trong suốt quá trình thực hiện, cán bộ kỹ thuật của Trung tâm Khuyến nông thường xuyên bám sát cơ sở, hướng dẫn người dân áp dụng quy trình canh tác hữu cơ theo tiêu chuẩn TCVN 11041-2:2017 đối với cây ăn quả. Các hộ tham gia được tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ vật tư phân bón hữu cơ, vôi bột; hướng dẫn theo dõi sinh trưởng cây trồng, giám sát sâu bệnh, ghi chép nhật ký sản xuất và hoàn thiện hồ sơ vùng trồng, truy xuất nguồn gốc.

Nhờ tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật, các vườn cam trong mô hình sinh trưởng ổn định, tỷ lệ sâu bệnh giảm đáng kể. Chất lượng quả được cải thiện rõ rệt, mẫu mã đẹp hơn, vị ngọt đậm và bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng.

Năm 2024, năng suất cam đạt 7,56 tấn/ha; đến năm 2025 tăng lên 8,5 tấn/ha. Với giá bán trung bình khoảng 30.000 đồng/kg, lợi nhuận đạt gần 110 triệu đồng/ha, cao hơn từ 15 – 20% so với phương thức canh tác truyền thống.

Ông Nguyễn Trọng Thân, hộ dân tham gia mô hình ở thôn Thanh Bình chia sẻ, trước đây gia đình sản xuất chủ yếu dựa vào phân hóa học và thuốc bảo vệ thực vật nên chi phí lớn mà đất ngày càng chai cứng. Khi tham gia mô hình hữu cơ, ban đầu ông khá lo lắng vì quy trình sản xuất nghiêm ngặt hơn, song sau hai năm thực hiện, hiệu quả mang lại rất rõ nét.

“Đất tơi xốp hơn, cây khỏe, ít sâu bệnh, chi phí thuốc giảm đáng kể. Đặc biệt, quả cam đẹp mã, chất lượng ngon hơn nên được thương lái và người tiêu dùng ưa chuộng. Điều quan trọng nhất là sản xuất theo hướng hữu cơ giúp chúng tôi yên tâm hơn về sức khỏe và môi trường”, ông Thân cho biết.

Theo đánh giá của cán bộ kỹ thuật, mô hình không chỉ nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn góp phần cải thiện hệ sinh thái đất, tăng độ phì nhiêu, hạn chế ô nhiễm môi trường và hướng tới nền nông nghiệp xanh, bền vững.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Mai Hoa đánh giá: “Mai Hoa có điều kiện tự nhiên rất phù hợp để phát triển cây cam. Việc triển khai mô hình hữu cơ đã mở ra hướng đi mới cho địa phương, không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo việc làm, tăng thu nhập và bảo vệ môi trường sinh thái. Đây là hướng phát triển phù hợp với chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững của địa phương trong giai đoạn mới”.

Năm 2026, Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh tiếp tục triển khai nhân rộng mô hình “Sản xuất cam đạt tiêu chuẩn hữu cơ gắn liên kết tiêu thụ sản phẩm” tại xã Đồng Lộc 

Từ kết quả khả quan của mô hình thí điểm, năm 2026, Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh tiếp tục triển khai nhân rộng mô hình “Sản xuất cam đạt tiêu chuẩn hữu cơ gắn liên kết tiêu thụ sản phẩm” tại xã Đồng Lộc với quy mô 13 ha, có 3 hộ dân tham gia.

Mục tiêu của mô hình không chỉ dừng lại ở việc nâng cao năng suất, chất lượng cam mà còn hướng tới xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ ổn định, giảm chi phí đầu vào hóa học, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững ngành hàng cam Hà Tĩnh.

Thông qua mô hình, các hộ dân được hướng dẫn áp dụng quy trình sản xuất hữu cơ theo tiêu chuẩn PGS và TCVN 11041-2:2017; thực hiện ghi chép nhật ký sản xuất, truy xuất nguồn gốc, sử dụng vật tư đầu vào đúng quy định, cải tạo đất và kiểm soát sâu bệnh bằng biện pháp sinh học.

Đồng thời, Trung tâm Khuyến nông tỉnh cũng hướng tới hoàn thiện quy trình kỹ thuật sản xuất cam hữu cơ làm cơ sở tập huấn, chuyển giao và nhân rộng trên địa bàn toàn tỉnh; từng bước xây dựng vùng sản xuất cam hữu cơ tập trung gắn với chứng nhận và tiêu thụ sản phẩm.

Ông Nguyễn Văn Thanh, đại diện HTX Cam Thanh Hiền cho biết, việc tham gia mô hình giúp các thành viên HTX tiếp cận phương thức sản xuất mới, nâng cao nhận thức về sản xuất nông nghiệp an toàn và mở ra cơ hội liên kết tiêu thụ sản phẩm lâu dài.

“Người tiêu dùng hiện nay rất quan tâm đến sản phẩm sạch, có nguồn gốc rõ ràng. Nếu sản xuất theo hướng hữu cơ và có liên kết tiêu thụ ổn định thì giá trị quả cam sẽ tăng lên rất nhiều”, ông Thanh nói.

Tại lễ ra mắt mô hình chuyển đổi cam theo hướng hữu cơ tại xã Đồng Lộc, ông Phan Anh Đức, Phó Chủ tịch UBND xã Đồng Lộc khẳng định địa phương sẽ tạo mọi điều kiện thuận lợi để người dân mở rộng diện tích sản xuất hữu cơ, từng bước xây dựng thương hiệu cam sạch của địa phương.

Ông Nguyễn Văn Thắng, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh cho biết, thời gian tới đơn vị sẽ tiếp tục đồng hành cùng người dân trong chuyển giao kỹ thuật, hỗ trợ xây dựng vùng trồng, kết nối doanh nghiệp tiêu thụ và từng bước hình thành chuỗi giá trị cam hữu cơ bền vững.

“Hiệu quả từ mô hình cho thấy sản xuất cam hữu cơ là hướng đi phù hợp trong bối cảnh hiện nay. Không chỉ nâng cao giá trị kinh tế, mô hình còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất, bảo vệ môi trường và nâng tầm thương hiệu cam Hà Tĩnh trên thị trường”, ông Thắng nhấn mạnh./.

Ánh Nguyệt