Sau hơn 2 năm đầu tư và nuôi cấy, mô hình nuôi ngọc trai nước ngọt tại đập Yên Vũ (thôn Chi Lưu, xã Đông Kinh, Hà Tĩnh) đã bước vào vụ thu hoạch với những tín hiệu tích cực. Những viên ngọc đầu tiên không chỉ đánh dấu kết quả của quá trình khảo nghiệm, mà còn mở ra hướng khai thác hiệu quả tiềm năng mặt nước, góp phần đa dạng hóa sinh kế và tạo việc làm cho người dân địa phương.
Đập Yên Vũ có diện tích mặt nước khoảng 120 ha. Sau quá trình khảo sát, đánh giá điều kiện nguồn nước và môi trường tự nhiên, từ tháng 7/2024, ông Hồ Phi Thủy – Giám đốc Công ty Ngọc trai Quê Choa đã đầu tư xây dựng hệ thống lồng bè và triển khai mô hình nuôi trai nước ngọt lấy ngọc trên hơn 70 ha mặt nước.
Với hơn 30 năm kinh nghiệm trong nghề nuôi cấy ngọc trai tại Phú Quốc, ông Hồ Phi Thủy đã đưa quy trình kỹ thuật về áp dụng tại Hà Tĩnh. Song song với việc đầu tư cơ sở vật chất, doanh nghiệp tổ chức đào tạo lao động địa phương, hướng dẫn kỹ thuật từ khâu lựa chọn giống, cấy nhân, chăm sóc đến theo dõi sự phát triển của trai và kiểm soát chất lượng môi trường nước.
Theo ông Hồ Phi Thủy, nuôi trai lấy ngọc đòi hỏi nguồn vốn đầu tư ban đầu khá lớn nhưng không tốn nhiều công chăm sóc. Trai chủ yếu sử dụng nguồn phù du tự nhiên làm thức ăn nên chi phí duy trì thấp, phù hợp với điều kiện các vùng có nguồn nước ổn định.
Những ngày này, khu vực nuôi trai trên hồ Yên Vũ trở nên nhộn nhịp khi doanh nghiệp huy động nhân lực thu hoạch ngọc. Đây là đợt thu hoạch thứ hai trong năm 2026, với sản lượng ước đạt khoảng 200 kg ngọc, cao hơn nhiều lần so với đợt thu hoạch đầu tiên cách đây vài tháng.
Sau hơn 2 năm nuôi cấy, những dây trai được đưa lên khỏi mặt nước để phục vụ thu hoạch ngọc tại đập Yên Vũ.
Những viên ngọc thu hoạch đợt này có đường kính phổ biến từ 7-10 mm, hình dáng khá tròn, bề mặt sáng bóng và lớp xà cừ dày, đáp ứng tiêu chuẩn chế tác trang sức. Theo quy trình kỹ thuật, sau khi cấy nhân khoảng 6-7 tháng, ngọc bắt đầu lên màu và cần từ 22-24 tháng để hoàn thiện về kích cỡ cũng như chất lượng. Đặc trưng của ngọc trai nuôi tại Yên Vũ là màu ánh tím tự nhiên, phù hợp để chế tác các sản phẩm có giá trị. Sau khi tách khỏi trai, toàn bộ sản phẩm được chuyển về Công ty TNHH Một thành viên Ngọc trai Ngọc Hiền Phú Quốc để làm sạch, phân loại theo kích thước, hình dáng, độ bóng và màu sắc trước khi chế tác thành các sản phẩm trang sức và quà tặng.
Bên cạnh giá trị kinh tế từ sản phẩm ngọc trai, mô hình còn tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 15 lao động địa phương và hàng chục lao động thời vụ trong các đợt vệ sinh lồng bè, chăm sóc và thu hoạch. Đây được xem là hướng đi mới trong khai thác hiệu quả diện tích mặt nước, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân vùng hồ.
Ông Hồ Phi Thủy – Giám đốc Công ty Ngọc trai Quê Choa cho biết: “Kết quả từ hai đợt thu hoạch đầu tiên cho thấy trai sinh trưởng tốt, chất lượng ngọc đạt kỳ vọng ban đầu. Thời gian tới, doanh nghiệp sẽ tiếp tục theo dõi chất lượng sản phẩm sau chế tác, đồng thời nghiên cứu mở rộng quy mô nuôi nhằm tạo thêm việc làm và nâng cao giá trị kinh tế từ diện tích mặt nước.”
Dù bước đầu mang lại kết quả khả quan, mô hình vẫn cần tiếp tục được theo dõi và đánh giá trong các vụ nuôi tiếp theo. Hiệu quả sản xuất còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tỷ lệ trai tạo ngọc, chất lượng viên ngọc, chi phí đầu tư cũng như khả năng tiêu thụ sản phẩm trên thị trường.
Ông Lê Văn Sơn- Bí thư Đảng ủy xã Đông Kinh cho biết, thời gian tới sẽ tiếp tục phối hợp với doanh nghiệp theo dõi, đánh giá mô hình trên các tiêu chí về chất lượng môi trường nước, tỷ lệ trai sống, khả năng tạo ngọc và hiệu quả kinh tế. Việc khai thác mặt nước sẽ được thực hiện theo đúng quy định, gắn với bảo vệ môi trường, chuyển giao kỹ thuật và tạo sinh kế bền vững cho người dân./.
Hoàng Anh Thơ
