Dự án SIPA1 tại Hà Tĩnh đã chứng minh hiệu quả rõ rệt trong việc hỗ trợ người dân thích ứng với biến đổi khí hậu thông qua những mô hình sinh kế bền vững. Giai đoạn 2 của dự án tiếp tục được khởi động, bước đầu triển khai với kỳ vọng nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng và bảo vệ hệ sinh thái trước diễn biến thời tiết ngày càng cực đoan.
Dự án “Hỗ trợ Việt Nam thực hiện thỏa thuận Paris” (gọi là VN-SIPA1), do tổ chức Sáng kiến Khí hậu Quốc tế (IKI) thuộc Bộ Kinh tế và Hành động Khí hậu Liên bang Đức (BMWK) tài trợ, được thực hiện bởi Bộ Tài nguyên và Môi trường và Tổ chức Hợp tác Phát triển Đức, trên cơ sở Quyết định số 363/QĐ- TTg ngày 03/04/2019 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt chủ trương thực hiện Dự án và Quyết định số 2241/QĐ-BTNMT ngày 03/09/2019 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường về việc phê duyệt Văn kiện Dự án; theo đó, Bộ Tài nguyên và Môi trường là Cơ quan chủ quản Dự án, Cục Biến đổi khí hậu (trực thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường) là Chủ dự án và các cơ quan phối hợp thực hiện dự án gồm: Bộ Giao thông vận tải, Bộ Nông nghiệp-PTNT, Bộ Xây dựng, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, UBND tỉnh Hà Tình và UBND tỉnh Quảng Bình. Cơ quan đầu mối thực hiện Dự án: UBND tỉnh Hà Tĩnh/Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Tĩnh. Đơn vị hỗ trợ triển khai Dự án tại tỉnh: Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh, Hội nông dân Tỉnh Hà Tĩnh, GIZ.
Mục tiêu chính Dự án giai đoạn 1 nhằm tăng cường sinh kế và khả năng phục hồi của nông dân đối với các tác động của biến đối khí hậu, đặc biệt là thông qua thực hiện các biện pháp thích ứng dựa vào hệ sinh thái và nông nghiệp thông minh với biến đổi khí hậu. Dự án được thực hiện trong vòng 27 tháng, từ tháng 11/2019 đến tháng 06/2022. Các nội dung chính của Dự án bao gồm: (i) Cải thiện khả năng thích ứng và sinh kế cho nông hộ nhỏ thông qua việc thực hiện các mô hình nông nghiệp thông minh với biến đổi khí hậu có lồng ghép giới và có khả năng nhân rộng; (ii) Tư vấn, nâng cao năng lực, hỗ trợ kỹ thuật cho quá trình hoàn thiện Ke hoạch Quốc gia về Thích ứng với biến đối khí hậu; (iii) Xây dựng những “Nghiên cứu tình huống thực tế” về “Mất mát và Thiệt hại” ở Hà Tĩnh để hỗ trợ Việt Nam cung cấp thông tin tư vấn kỹ thuật trong việc tranh luận quốc tế về “Mất mát và Thiệt hại” trong khuôn khổ Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu; (iv) Xây dựng đề cương thích ứng, bao gồm kế hoạch tài chính, phù hợp với chương trình của tỉnh và quốc gia.
Đến nay, cùng với sự hỗ trợ của Nhà tài trợ, các chuyên gia và sự chỉ đạo, hướng dẫn của Sở Nông nghiệp và Môi trường, cùng với sự nỗ lực của các bên liên quan (Trung tâm Khuyến nông tỉnh Hà Tĩnh, Hội nông dân tỉnh Hà Tĩnh), giai đoạn 1 của Dự án đã đạt được một số kết quả tích cực, rõ nét. Dự án đã hỗ trợ thực hiện thành công thí điểm 05 mô hình gồm: nuôi ong lấy mật dựa vào hệ sinh thái vườn đồi, hành tăm luân canh với cây họ đậu gắn với sản phẩm “Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP)” của địa phương; nuôi tôm càng xanh luân canh cá nước ngọt; trồng cỏ chịu hạn cho chăn nuôi gia súc và cải tạo vườn tạp theo hướng nông lâm kết họp và hữu cơ 02 huyện Hương Sơn, Can Lộc và nhân rộng tại 2 huyện Kỳ Anh, Hương Khê tại tỉnh Hà Tĩnh. Trong thời gian dự án, tổng số hộ/người hưởng lợi trực tiếp đạt 3.602 hộ (14.132 người, trong đó 7.070 phụ nữ). Các hoạt động đã giúp các hộ tăng thu nhập từ 30-50% so với trước khi tham gia dự án. Triển khai các mô hình nông nghiệp thông minh cho hơn 2.000 hộ được hưởng lợi; truyền tải dịch vụ thông tin về khí hậu cho hơn 20.000 hộ nông dân; tập huấn nâng cao năng lực cho cán bộ các cấp và người dân, tăng thu nhập on định đời sống và khả năng thích ứng trong sản xuất cho hơn 2.500 người. Tính đến nay, số hộ hưởng lợi trực tiếp từ dự án là hơn 3.560 hộ (tương đương với 14.240 người), thực hiện giải pháp nông nghiệp thông minh ứng phó với biến đổi khí hậu. số người hưởng lợi gián tiếp: Khoảng hon 37.000 người (thông qua bản tin, mạng lưới nông dân học hỏi, nhóm Zalo,…).
Mô hình phát triển hệ sinh thái vườn đồi tổng hợp giai đoạn 1
Dự án cũng tiếp cận hơn 90.000 lượt xem truy cập/sao chép/tải tài liệu trực tuyến thông qua phương tiện truyền thông trực tuyến. Chương trình cải tạo vườn tạp do Hội Nông dân tỉnh thực hiện cho hơn 3.300 hộ. Chương trình cải tạo vườn tạp/xây dựng vườn mẫu đã góp phần vào thực hiện tiêu chí xây dựng NTM và Đề án trồng 1 tỷ cây xanh của TT Chính phủ giai đoạn 2021-2025. Tổ chức các hoạt động nâng cao năng lực liên quan đên nông nghiệp thích ứng thông minh với khí hậu „(đào tạo, lồng ghép phương pháp tiếp cận vào quá trình lập kế hoạch của cơ quan liên quan, tham quan học tập thực tế) cho các đối tượng có liên quan. Chương trình chuyển đổi số trong nông nghiệp. Triển khai một số biện pháp nông nghiệp thông minh với biến đổi khí hậu tại các xã được lựa chọn. Dự án cũng góp phần xây dựng báo cáo về tổn thất và thiệt hại, rà soát khoảng trống trong việc thu thập số liệu thiệt hại thiên tai gây ra.
Mô hình nuôi ong dựa vào hệ sinh thái vườn rừng và rừng trồng giai đoạn 1
Trên cơ sở những kết quả, thành công đã đạt được của Dự án giai đoạn 1 (VN-SIPA1), ngày 31/10/2025 Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Tĩnh phối hợp với Tổ chức Hợp tác quốc tế Đức (GIZ) tổ chức Hội thảo “Lập kế hoạch triển khai các giải pháp thích ứng dựa vào tự nhiên (NbSA/CSA)” trong khuôn khổ Dự án Hỗ trợ Việt Nam thực hiện Thỏa thuận Paris – Giai đoạn II (VN-SIPA II) tại tỉnh Hà Tĩnh nhằm giới thiệu về các nội dung Dự án VN-SIPA II; tổ chức tập Khóa tập huấn “Kiểm kê khí nhà kính cấp tỉnh” tại Hà Tĩnh cho gần 85 cán bộ các sở ngành cấp tỉnh và một số cơ sở sản xuất kinh doanh trên địa bàn tỉnh; UBND tỉnh đã có Văn bản số 7823/UBND-NL5 ngày 13/10/2025 giao Sở Nông nghiệp và Môi trường là đơn vị đầu mối phối hợp, chỉ đạo thực hiện các hoạt động của Dự án VN-SIPA II trên địa bàn tỉnh đồng thời chấp thuận cho Hội Nông dân tỉnh và Trung tâm khuyến nông tỉnh tham gia trực tiếp hỗ trợ triển khai Dự án VN-SIPA II. Giai đoạn 2 được triển khai từ tháng 11/2025 đến 9/2027.
Hội nghị khởi động, thúc đẩy triển khai Dự án giai đoạn 2….
Đối với Trung tâm Khuyến nông tỉnh, trong thời gian từ ngày 01/11/2025 đến nay (tháng 02/2026), đã tổ chức các hoạt động hỗ trợ các hộ nông dân cải thiện sinh kế, phát triển sản xuất nông nghiệp bền vững và nâng cao khả năng chống chịu trước tác động của biến đổi khí hậu thông qua việc triển khai các giải pháp NbSA/CSA trong nông nghiệp, có lồng ghép yếu tố giới nhằm tăng cường đa dạng sinh học, thúc đẩy nền nông nghiệp thích ứng, nông nghiệp thông minh và thể hiện tiềm năng nhân rộng tại Hà Tĩnh cũng như trong khu vực. Khảo sát lựa chọn địa bàn thực hiện dự án tại 08 xã (xã Tiên Điền, Đức Thịnh, Cổ Đạm, Đông Kinh, Phúc Trạch, Kim Hoa, Sơn Tiến, Hương Đô) và lựa chọn được 5 xã để triển khai phát triển 5 mô hình thí điểm NbSA/CSA. Khảo sát đầu kỳ dự án tại 05 xã (xã Đức Thịnh, Đông Kinh, Kim Hoa, Sơn Tiến, Hương Đô) và tại 250 hộ để thiết lập thông tin cơ sở dữ liệu ban đầu của Dự án phục vụ cho việc so sánh trước và sau khi hỗ trợ cũng như đánh giá hiệu quả và tác động của việc thực hiện các giải pháp NbSA; đồng thời hỗ trợ cho việc thiết kế và lập kế hoạch các hoạt động của Dự án, với khả năng điều chỉnh các biện pháp can thiệp. Tổ chức các khóa tập huấn kỹ thuật nhằm nâng cao nhận thức, kiến thức và kỹ năng kỹ thuật thực hiện các giải pháp NbSA/CSA gồm 8 khóa về: Kỹ thuật nuôi ong sinh thái theo hướng NbSA/CSA (2 khóa tại xã Hương Đô); kỹ thuật trồng và chăm sóc cây dược liệu theo hướng NbSA/CSA (2 khóa tại xã Sơn Tiến và Kim Hoa); kỹ thuật trồng và chăm sóc cây ăn quả theo hướng NbSA/CSA (2 khóa tại xã Sơn Tiến và Kim Hoa); kỹ thuật trồng và chăm sóc cây lâm nghiệp theo hướng NbSA/CSA (2 khóa tại xã Kim Hoa).
Theo kế hoạch, trong thời gian tới sẽ tiếp tục thực hiện các hoạt động, nội dung Dự án theo Văn kiện, hợp đồng đã ký kết với Nhà tài trợ, trong đó tập trung vào các nôi dung: Chuyển đổi diện tích sản xuất lúa kém hiệu quả và ngập úng sang sản xuất lúa kết hợp nuôi thủy sản nhằm giảm tác động của lũ lụt. Nhân rộng giải pháp Cải tạo vườn hộ kết hợp xử lý rác thải nông nghiệp và sử dụng chế phẩm sinh học trong ủ phân vi sinh. Tập huấn kỹ thuật thực hiện các mô hình giải pháp NbSA/CSA: Kỹ thuật sản xuất lúa kết hợp nuôi thủy sản theo hướng NbSA/CSA. Tổ chức hội thảo xây dựng kịch bản khí hậu có sự tham gia cộng đồng (PSP) cho các tiểu vùng khí hậu khác nhau. Xây dựng bản tin dịch vụ khí hậu nông nghiệp cho các tiểu vùng khí hậu khác nhau. Chia sẻ và cung cấp các bản tin dịch vụ khí hậu nông nghiệp đến 5.000 hộ nông dân thông qua website, zalo, facebook, sinh hoạt cộng đồng. Hỗ trợ triển khai thực hiện các giải pháp thích ứng dựa vào tự nhiên (NbSA) và nông nghiệp thông minh thích ứng với BĐKH (CSA) tại địa phương, bao gồm cả mô hình ứng dụng kiến thức bản địa trong bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học, bảo đảm sinh kế bền vững, ưu tiên cộng đồng dễ bị tổn thương.
Việc khởi động, tiếp tục triển khai Dự án SIPA giai đoạn 2 tại Hà Tĩnh thể hiện sự cam kết mạnh mẽ của địa phương, ngành Nông nghiệp và Môi trường, các đơn vị (Trung tâm Khuyến nông tỉnh, Hội Nông dân tỉnh) trong thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững ứng phó với biến đổi khí hậu. Với nền tảng thành công đã được chứng minh ở giai đoạn 1, dự án được kỳ vọng sẽ tiếp tục tạo sức lan tỏa rộng hơn, góp phần bảo vệ hệ sinh thái, nâng cao sinh kế và năng lực chống chịu của người dân. SIPA2 không chỉ là kế thừa mà còn là bước tiến mới hướng đến một nền nông nghiệp xanh, nông nghiệp sinh thái, an toàn và phát triển bền vững cho tương lai./.
Nguyễn Văn Thắng
