Những ngày này, khi hoa rừng bắt đầu bung nở khắp các triền đồi, cũng là lúc người nuôi ong ở các xã miền núi như Tứ Mỹ, Sơn Giang bước vào mùa thu hoạch mật. Theo bước chân đàn ong đi tìm mật ngọt, người dân không chỉ khai thác sản vật tự nhiên mà còn từng bước xây dựng sinh kế bền vững từ nghề nuôi ong.
Tại thôn 5, xã Tứ Mỹ, gia đình ông Phan Âu là một trong những hộ tiêu biểu phát triển nghề nuôi ong những năm gần đây. Bắt đầu từ năm 2020, đến nay ông đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm trong chăm sóc, nhân đàn và khai thác mật ong. Lựa chọn nuôi ong nội – giống ong phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương, đàn ong của gia đình phát triển ổn định, ít dịch bệnh.
Tận dụng nguồn hoa tự nhiên phong phú như keo, tràm, nhãn và các loài hoa rừng, mỗi năm gia đình ông quay mật từ 4–5 lần, sản lượng đạt khoảng 6–7 tạ mật. Trung bình mỗi tổ ong cho từ 20–25 chai mật/năm, với giá bán khoảng 110.000 đồng/chai, mang lại nguồn thu nhập khá ổn định. Theo ông Phan Âu, nuôi ong không cần nhiều diện tích nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ, chịu khó theo dõi đàn ong và nắm chắc quy luật mùa hoa. Vào thời điểm nguồn hoa khan hiếm, người nuôi phải chủ động di chuyển đàn ong để đảm bảo nguồn thức ăn, duy trì năng suất.
Mỗi năm, đàn ong của gia đình ông Phan Âu cho sản lượng đạt khoảng 6–7 tạ mật
Không chỉ riêng Tứ Mỹ, tại xã Sơn Giang – địa phương có diện tích đồi rừng rộng lớn, hệ thực vật đa dạng – nghề nuôi ong cũng phát triển mạnh với hàng trăm hộ tham gia. Nguồn hoa tự nhiên dồi dào từ keo, tràm, nhãn và các loài hoa rừng đã tạo điều kiện thuận lợi để đàn ong sinh trưởng, cho chất lượng mật thơm ngon đặc trưng.
Tiêu biểu tại đây là Hợp tác xã Mật ong Cường Nga do ông Nguyễn Văn Cường làm Giám đốc, có địa chỉ tại thôn Đồng Tiến (trước đây thuộc xã Quang Diệm, nay là xã Sơn Giang). HTX hiện có 18 thành viên với gần 1.700 đàn ong, là một trong những mô hình nuôi ong quy mô lớn trên địa bàn.
Ông Nguyễn Văn Cường cho biết: “Năm 2024, sản phẩm mật ong của HTX đã được công nhận OCOP 4 sao. Đây là điều kiện thuận lợi để chúng tôi mở rộng thị trường tiêu thụ ra nhiều tỉnh, thành trong cả nước, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho các thành viên. Sản phẩm mật ong của HTX được khai thác từ nguồn hoa rừng tự nhiên, sản xuất theo quy trình khép kín, đảm bảo chất lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm”.
Sản phẩm mật ong Cường Nga được công nhận OCOP 4 sao năm 2024
Theo kinh nghiệm của người nuôi ong, nếu được chăm sóc tốt, mỗi đàn ong có thể cho thu hoạch khoảng 12–14 lít mật trong một mùa. Hiện nay, giá bán mật ong dao động từ 250–270 nghìn đồng/lít, tùy theo chất lượng. Nhờ đó, nhiều hộ dân có thêm nguồn thu nhập ổn định, từng bước vươn lên phát triển kinh tế.
Thời điểm này, người nuôi ong tại các địa phương đang tập trung tách đàn, nhân đàn nhằm tăng số lượng tổ ong, chuẩn bị cho vụ mật chính trong năm. Đây là khâu quan trọng, quyết định trực tiếp đến năng suất khai thác nên được bà con đặc biệt chú trọng.
Để chuẩn bị cho vụ mật chính, ngay từ khoảng một tháng trước, người nuôi ong tại các địa phương đã chủ động áp dụng nhiều biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất đàn ong. Trong đó, việc sửa cầu, thay cầu cũ, bổ sung cầu mới được thực hiện nhằm tạo không gian cho ong phát triển và dự trữ mật. Đồng thời, bà con tiến hành tách đàn đối với những đàn ong khỏe, có mật độ cao để tăng số lượng tổ ong, hạn chế hiện tượng ong chia đàn tự nhiên, ảnh hưởng đến sản lượng.
Bên cạnh đó, người nuôi cũng chú trọng kiểm tra, vệ sinh thùng ong, theo dõi tình trạng ong chúa, bổ sung thức ăn khi cần thiết và kịp thời phòng, xử lý một số bệnh thường gặp. Việc chăm sóc đúng kỹ thuật trong giai đoạn này được xem là yếu tố quan trọng, quyết định trực tiếp đến năng suất và chất lượng mật trong suốt mùa khai thác.
Dù còn gặp một số khó khăn do thời tiết diễn biến thất thường ảnh hưởng đến nguồn hoa, song với kinh nghiệm tích lũy và sự chủ động trong sản xuất, nghề nuôi ong tại các địa phương miền núi như Tứ Mỹ, Sơn Giang vẫn đang phát triển ổn định.
Mùa mật ngọt không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn mở ra hướng đi bền vững cho người dân nông thôn. Từ lợi thế tự nhiên sẵn có cùng sự năng động, sáng tạo của người dân, nghề nuôi ong lấy mật đang ngày càng khẳng định vai trò trong phát triển kinh tế địa phương, góp phần nâng cao thu nhập và xây dựng nông thôn mới.
Hoàng Anh Thơ
