Trong bối cảnh quỹ đất sản xuất ngày càng thu hẹp, chi phí vật tư nông nghiệp không ngừng gia tăng, việc tìm ra một hướng đi vừa đảm bảo hiệu quả kinh tế, vừa bảo vệ môi trường sinh thái đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Tại thôn Thuần Mỹ, xã Tứ Mỹ, mô hình phát triển kinh tế của chị Nguyễn Thị Bích Thoả đã cho thấy một hướng tiếp cận hiệu quả: sản xuất “đa cây, đa con” gắn với nguyên lý nông nghiệp tuần hoàn – giải pháp bền vững cho nông nghiệp hiện đại.
Trên diện tích gần 1ha, chị Thoả đã xây dựng một hệ thống sản xuất nông nghiệp đa tầng, tận dụng tối đa không gian từ trên cao xuống mặt nước. Thay vì sản xuất đơn lẻ, mô hình được thiết kế theo hướng tích hợp, mỗi đối tượng cây trồng, vật nuôi đều giữ một vai trò nhất định trong tổng thể. Ở tầng cao nhất là vườn ổi với hơn 150 cây phát triển xanh tốt, vừa mang lại nguồn thu từ trái, vừa tạo bóng mát, điều hòa vi khí hậu cho toàn khu vực. Dưới tán cây, chị tận dụng để phát triển đàn ong lấy mật (40 đàn), không chỉ tạo thêm sản phẩm mà còn góp phần tăng tỷ lệ thụ phấn tự nhiên cho cây trồng. Phía dưới chân bao quanh vườn ổi bố trí trồng cỏ phục vụ chăn nuôi huơu, thỏ,… Ở tầng giữa, hệ thống chuồng trại được bố trí hợp lý để nuôi hươu (giao động từ 15-20 con), nuôi thỏ (100-150con/lứa nuôi) và bồ câu (600 con). Việc thiết kế chuồng nuôi trên cao giúp đảm bảo khô ráo, hạn chế dịch bệnh và nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Tầng thấp nhất là khu vực ao nuôi với 11 ao diện tích 20.000m2, chị bố trí nuôi ốc và các loại cá. Cách tổ chức này tạo nên một hệ sinh thái sản xuất khép kín, khai thác hiệu quả từ không gian trên không, mặt đất đến dưới nước, hình thành một mô hình sản xuất đa dạng và liên hoàn.
Mô hình đa tầng của chị Nguyễn Thị Bích Thoả
Điểm nổi bật của mô hình không chỉ nằm ở sự đa dạng mà còn ở tính liên kết chặt chẽ giữa các thành phần theo nguyên lý tuần hoàn. Trong đó, chất thải của quá trình này trở thành đầu vào của quá trình khác, tạo nên một chu trình sản xuất khép kín, hạn chế tối đa phát thải ra môi trường. Phụ phẩm từ vườn cây và rau xanh, cỏ được tận dụng làm thức ăn cho đàn thỏ, huơu giúp giảm đáng kể chi phí thức ăn tinh. Ngược lại, chất thải từ chăn nuôi huơu, thỏ và bồ câu được xử lý bằng chế phẩm sinh học, tạo thành nguồn phân hữu cơ chất lượng cao để bón cho cây trồng, góp phần cải tạo đất và nâng cao chất lượng nông sản.
Chuồng nuôi chim bồ câu được bố trí kiên cố, đảm bảo
Trong hệ thống ao nuôi, chị sử dụng các loại bèo tự nhiên làm thức ăn cho ốc, bên cạnh đó, chị còn tận dụng các loại rau để làm thức ăn cho ốc và cá để phát triển tự nhiên. Trong môi trường ao nuôi, ốc đóng vai trò như “tác nhân làm sạch”, giúp xử lý chất hữu cơ dư thừa, duy trì môi trường nước ổn định, giảm nguy cơ phát sinh dịch bệnh. Nhờ đó, toàn bộ mô hình vận hành theo hướng “không chất thải”, hạn chế ô nhiễm, giảm mùi hôi, tạo môi trường sản xuất xanh – sạch – an toàn.
Việc phát triển đa dạng cây trồng, vật nuôi giúp phân tán rủi ro trong sản xuất – một yếu tố quan trọng trong bối cảnh thị trường nông sản thường xuyên biến động. Khi một sản phẩm gặp khó khăn về giá cả, các sản phẩm khác vẫn có thể bù đắp, đảm bảo nguồn thu ổn định.
Các sản phẩm từ mô hình như nhung huơu, mật ong, thịt thỏ, bồ câu, cá, ốc và quả ổi đều có chất lượng cao do được sản xuất theo hướng tự nhiên, hạn chế hóa chất. Nhờ đó, sản phẩm được thị trường đón nhận, tiêu thụ ổn định với giá trị kinh tế tốt. Từ một hộ sản xuất nhỏ, gia đình chị Thảo không chỉ vươn lên ổn định kinh tế mà còn từng bước nâng cao thu nhập, trở thành mô hình tiêu biểu tại địa phương. Với tổng thể mô hình thu nhập bình quân hàng năm của gia đình chị đạt từ 300-350 triệu/năm. Hiện gia đình có các sản phẩm mật ong, thịt thỏ, bồ câu, cá, ốc và quả ổi thường xuyên cung ứng thị trường.
Ổi quả được chị bao bọc và chăm sóc theo dõi
Mô hình của chị Nguyễn Thị Thoả là minh chứng rõ nét cho sự chuyển đổi từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”. Đây không còn là cách làm truyền thống mà là một hướng tiếp cận có tính toán, dựa trên khoa học và phù hợp với xu thế phát triển nông nghiệp xanh, bền vững. Thực tế cho thấy, mô hình này có khả năng nhân rộng cao, đặc biệt phù hợp với các hộ nông dân có quy mô đất vừa và nhỏ nhưng mong muốn nâng cao hiệu quả sản xuất. Đồng thời, đây cũng là hướng đi góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nông nghiệp sinh thái, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Sự thành công của mô hình đã khẳng định việc phát triển nông nghiệp theo hướng tuần hoàn, đa tầng chính là giải pháp thiết thực, hiệu quả để người nông dân nâng cao thu nhập, tiến tới sản xuất bền vững và lâu dài.
Hoàng Thanh
